Prawo

1.2 Kto jest narażony na dyskryminację?

Praktycznie każdy może stać się ofiarą dyskryminacji. Istnieją jednak grupy szczególnie narażone na to zjawisko, gdyż niektóre wrodzone bądź nabyte cechy człowieka (cechy tożsamości) w szczególny sposób narażają daną osobę na nierówne traktowanie. Poniżej podajemy przykłady sytuacji uznanych za dyskryminację  ze względu na: płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną – czyli cechy prawnie chronione wymieniane zarówno w przepisach Kodeksu pracy, jak i ustawy antydyskryminacyjnej.
Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej jako przesłanki dyskryminacji wskazuje: rasę, pochodzenie etniczne, status uchodźcy / imigranta, religię, wiek, zdrowie psychiczne, niepełnosprawność, orientację seksualną, płeć. W odniesieniu do polskiego prawa, zakaz dyskryminacji funkcjonuje w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 32), natomiast nie odnosi się do przesłanek dyskryminacji innych niż płeć (zapisy o równym traktowaniu kobiet i mężczyzn – art. 33).

W Kodeksie pracy (art. 11 oraz rozdział 2a „Równe traktowanie w zatrudnieniu”) katalog przesłanek dyskryminacji jest otwarty – tj. stanowi jedynie wyliczenie podstawowych cech prawnie chronionych przed dyskryminacją. Oznacza to, że możliwe jest dochodzenie swoich praw, kiedy uznamy że doszło do dyskryminacji ze względu na inną przesłankę (np. wygląd zewnętrzny, nadwagę, status majątkowy i inne). Przepis art. 11.3 Kp  brzmi bowiem:

„Jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy - jest niedopuszczalna.”

Zatem wskazane w Kodeksie cechy prawnie chronione to:

•    PŁEĆ,
•    WIEK,
•    NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ,
•    RASA,
•    RELIGIA,
•    NARODOWOŚĆ,
•    PRZEKONANIA POLITYCZNE,
•    PRZYNALEŻNOŚĆ ZWIĄZKOWA,
•    POCHODZENIE ETNICZNE,
•    WYZNANIE,
•    ORIENTACJA SEKSUALNA,
•    ZATRUDNIENIE NA CZAS OKREŚLONY lub NIEOKREŚLONY albo W PEŁNYM lub W NIEPEŁNYM WYMIARZE CZASU PRACY.

Kolejnym dokumentem, w którym odnajdujemy przesłanki dyskryminacji, jest tzw. ustawa antydyskryminacyjna. Wymienione w ustawie przesłanki dyskryminacji to:

•    PŁEĆ,
•    WIEK,
•    POCHODZENIE ETNICZNE,
•    NARODOWOŚĆ,
•    RELIGIA, WYZNANIE, ŚWIATOPOGLĄD,
•    NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ,
•    WIEK oraz
•    ORIENTACJA SEKSUALNA.

Jest to katalog zamknięty, tj. przepisy te nie chronią przed dyskryminacją ze względu na inne cechy. Przy czym poszczególne przepisy ustawy dotyczą tych przesłanek w różnym stopniu w różnych obszarach, co powoduje nierównomierną ochronę przed dyskryminacją. Sprawdź zakres ochrony w części W JAKICH SYTUACJACH JESTEM NARAŻONY / NARAŻONA NA DYSKRYMINACJĘ?

 DYSKRYMINACJA WIELOKROTNA (zob. definicję w słowniku)

Osoby mogą doświadczać dyskryminacji w oparciu o swoją przynależność do jednej, wybranej grupy – ze względu na jedną cechę prawnie chronioną – ale także ze względu na swoją przynależność do wielu różnych grup jednocześnie. Taki rodzaj dyskryminacji jest określony nazwą dyskryminacji wielokrotnej. Perspektywa ta pozwala w bardziej wnikliwy sposób diagnozowania zjawiska dyskryminacji, a także zaproponowanie bardziej skutecznego rozwiązania przeciwdziałającego wykluczeniom ze względu na różne przesłanki. Nie znalazła jednak dotąd odzwierciedlenia w przepisach systemu prawa polskiego ani unijnego.