Prawo

4. Do kogo mogę zwrócić się o pomoc w przypadku dyskryminacji?

W przypadku, gdy stałeś / stałaś się ofiarą dyskryminacji, pamiętaj, że istnieją instytucje i organizacje, które mogą Ci pomóc.

RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH

Zgodnie z ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (obowiązującą od dnia 1 stycznia 2011 roku) Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) jest niezależnym organem do spraw równego traktowania i zajmuje się sprawami osób, które doświadczają w swoim życiu nierównego traktowania i dyskryminacji. 

Wniosek do RPO nie podlega żadnym opłatom i może być złożony w dowolnej formie (listownie, telefonicznie, poprzez e-mail, za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej lub formularza elektronicznego dostępnego na stronie www.rpo.gov.pl).

We wniosku należy podać imię i nazwisko, adres do korespondencji oraz dokładnie opisać, czego dotyczy sprawa. Co ważne, osoba składająca wniosek może zastrzec swoje dane osobowe wyłącznie do wiadomości RPO.

Po otrzymaniu wniosku dotyczącego naruszenia zasady równego traktowania przez organ władzy publicznej RPO może wszcząć  postępowanie wyjaśniające i jeśli stwierdzi naruszenie zasady równego traktowania:

- zwrócić się z wnioskiem o zbadanie sprawy do innego organu kontrolnego;

- wystąpić do właściwych instytucji o usunięcie naruszenia i następnie monitorować realizację wydanych zaleceń;

- żądać wszczęcia postępowania a także wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu cywilnym lub administracyjnym;

- żądać wszczęcia postępowania karnego w sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu;

- wystąpić z wnioskiem o ukaranie, a także o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia w postępowaniu w sprawach o wykroczenia;

- wnieść kasację lub inny nadzwyczajny środek odwoławczy od prawomocnego orzeczenia, na zasadach i w trybie określonych w przepisach procesowych.

W sprawach dotyczących naruszenia zasady równego traktowania przez podmioty prywatne Rzecznik może:

 - wskazać na przysługujące środki działania;

- zwrócić się do organów państwowych, np. do Państwowej Inspekcji Pracy z prośbą o interwencję.

W sytuacji kiedy RPO nie podejmie decyzji o samodzielnym prowadzeniu sprawy, wówczas może poinformować wnioskodawcę z jakich innych środków prawnych może skorzystać.

 

PEŁNOMOCNIK RZĄDU DS. RÓWNEGO TRAKTOWANIA

Od stycznia 2011 roku (link do ustawy) organem odpowiedzialnym w Polsce za realizację polityki równego traktowania oraz przeciwdziałanie dyskryminacji jest Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Traktowania.

W ramach swojej działalności Pełnomocnik zajmuje się opiniowaniem projektów aktów prawnych i innych dokumentów rządowych z zakresu przeciwdziałania dyskryminacji oraz przeprowadzaniem analiz i ocen rozwiązań prawnych pod kątem respektowania zasady równego traktowania. W sytuacji, gdy Pełnomocnik uzna, iż konieczna jest zmiana lub wydanie aktu prawnego dotyczącego równego traktowania i przeciwdziałania dyskryminacji, może wystąpić z wnioskiem w tym zakresie do właściwych organów państwowych.

Ważnym zadaniem Pełnomocnika jest również monitorowanie sytuacji w zakresie równego traktowania a w przypadku stwierdzenia dyskryminacji, podejmowanie działań zmierzających do eliminacji lub ograniczenia jej skutków.

Pełnomocnik może również występować do organów, z którymi współpracuje, z wnioskiem o rozpatrzenie danej sprawy i zajęcie stanowiska, jeśli uważa, że należy to do ich kompetencji.

RZECZNIK PRAW PACJENTA

W przypadku dyskryminacji związanej z naruszeniem praw pacjenta poszkodowany może złożyć wniosek do Rzecznika Praw Pacjenta o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w sprawie. Wniosek taki jest wolny od opłat i powinien zawierać oznaczenie wnioskodawcy, dane pacjenta, którego praw sprawa dotyczy oraz opis stanu faktycznego.

Rzecznik Praw Pacjenta po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w razie stwierdzenia naruszenia może:

- skierować do podmiotu, w którym stwierdził naruszenie wystąpienie, zawierające wnioski i opinie co do sposobu załatwiania sprawy;

- żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego bądź zastosowania innych sankcji służbowych;

- z urzędu lub na wniosek strony żądać wszczęcia postępowania lub wziąć udział w już toczącym się postępowaniu.

 

RZECZNIK UBEZPIECZONYCH

W przypadku spraw z zakresu ubezpieczeń osoby dyskryminowane mogą wystąpić ze skargą do Rzecznika Ubezpieczonych, który reprezentuje interesy osób ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych, uczestników pracowniczych programów emerytalnych, osób otrzymujących emeryturę kapitałową lub osób przez nieuposażonych.

 

Rzecznik po rozpatrzeniu skargi może:

- wskazać wnioskodawcy przysługujące mu prawa i środki działania;

- przekazać sprawę według właściwości;

- wytaczać powództwo na rzecz konsumentów w sprawach dotyczących nieuczciwej praktyki rynkowej dotyczącej działalności ubezpieczeniowej;

- za zgodą powoda wziąć udział w toczącym się już postępowaniu.

W sytuacji, gdy Rzecznik nie zdecyduje się podjąć czynności w sprawie, zawiadamia o tym osobę, która złożyła skargę, uzasadniając swoje stanowisko.

 

PEŁNOMOCNIK RZĄDU DS. OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Osoba, doświadczająca nierównego traktowania ze względu na niepełnosprawność, może zgłosić sprawę do Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawny, który sprawuje merytoryczny nadzór nad wykonywaniem zadań wynikających z ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Do zadań Pełnomocnika należy między innymi:

- inicjowanie, nadzór i koordynacja nad wykonywaniem zadań wynikających z ustawy;

- żądanie od podmiotów informacji, dokumentów i sprawozdań okresowych dotyczących realizacji zadań;

- udzielanie informacji w sprawach z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych;

- inicjowanie i realizacja działań zmierzających do ograniczenia skutków niepełnosprawności i barier utrudniających osobom niepełnosprawnym funkcjonowanie w społeczeństwie.

 

RZECZNIK PRAW DZIECKA

W sytuacji, gdy sprawa dotyczy dyskryminacji dzieci, wniosek można skierować również do Rzecznika Praw Dziecka, który może między innymi:

- zwrócić się do właściwych organów, organizacji lub instytucji o podjęcie działań na rzecz dziecka z zakresu ich kompetencji;

- żądać od organów władzy publicznej, organizacji lub instytucji złożenia wyjaśnień lub udzielenia informacji, a także udostępnienia akt i dokumentów, w tym zawierających dane osobowe;

 - wystąpić do Sądu Najwyższego z wnioskiem w sprawie rozstrzygnięcia rozbieżności wykładni prawa w zakresie przepisów prawnych dotyczących praw dziecka;

 - wnieść kasację albo skargę kasacyjną od prawomocnego orzeczenia, w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach;

- żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych oraz wziąć udział w toczącym się już postępowaniu - na prawach przysługujących prokuratorowi;

- żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa;

- zlecić przeprowadzanie badań oraz sporządzanie ekspertyz i opinii.

Wniosek do Rzecznika jest wolny od opłat i można go składać osobiście, za pośrednictwem poczty elektronicznej, telefonicznie lub wysyłając list.

 

PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRACY

Osoba, która doznała dyskryminacji w miejscu pracy, może zwrócić się o pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), która na wniosek takiej osoby przeprowadzi u pracodawcy kontrolę przestrzegania przez niego przepisów prawa pracy.

Skargę do PIP można złożyć osobiście, za pośrednictwem poczty (także elektronicznej) lub faksu. W skardze należy podać imię i nazwisko oraz miejsce zamieszkania osoby, która ją składa, nazwę i adres zakładu pracy oraz dokładny opis sprawy, zawierający zarzuty wobec pracodawcy. PIP gwarantuje anonimowość, nie informując pracodawcy, na czyj wniosek przeprowadza kontrolę.

Jeżeli w wyniku kontroli PIP stwierdzi, że pracodawca naruszania przepisy prawa praca związane z zasadą równego traktowania pracowników oraz zasadą niedyskryminacji, może skierować do takiego pracodawcy nakaz zaprzestania dyskryminujących praktyk oraz nakaz usunięcia stwierdzonych uchybień.

 

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE

Osoby doświadczające dyskryminacji lub zagrożone dyskryminacją mogą szukać pomocy także w organizacjach pozarządowych, które działają na rzecz praw człowieka oraz przeciwdziałania dyskryminacji.

Formy pomocy świadczone ofiarom dyskryminacji przez organizacje pozarządowe to przede wszystkim:

- bezpłatna pomoc prawna,

- bezpłatna reprezentacja przed sądem,

- wytaczanie powództwa na rzecz osoby pokrzywdzonej,

- udział w postępowaniach sądowych w charakterze strony,

- przedstawianie sądowi istotnej opinii w sprawie.

Wykaz polskich organizacji pozarządowych działających w obszarze przeciwdziałania dyskryminacji:

Centrum Praw Kobiet www.cpk.org.pl

Demokratyczna Unia Kobiet www.dukrk.pl

Federacja na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny www.federa.org.pl

Forum 50 + www.forum.senior.info.pl

Forum Żydów Polskich www.fzp.net.pl

Fundacja Autonomia www.autonomia.org.pl

Fundacja Bez Dyskryminacji  www.bezdyskryminacji.pl

Fundacja Feminoteka www.feminoteka.pl

Fundacja Inicjatyw Społecznych “Się Zrobi!” www.siezrobi.org

Fundacja Kobieca Efka www.efka.org.pl

Fundacja Nasza Przestrzeń www.naszaprzestrzen.org

Fundacja Przestrzeń Kobiet www.przestrzenkobiet.pl

Fundacja Trans-Fuzja www.transfuzja.org

Fundacja TUS www.tus.org.pl

Fundacja Wiedza Lokalna  www.wiedzalokalna.pl

Fundacji "Vis Maior" www.fundacjavismaior.com

Helsińska Fundacja Praw Człowieka www.hfhrpol.waw.pl 

Instytut Podkarpacki  www.instytutpodkarpacki.pl

Kampania Przeciw Homofobii www.kph.org.pl

Koalicja Karat www.karat.org.pl

Krajowe Stowarzyszenie Antymobbingowe www.mobbing.most.org.pl

Lubuskie Stowarzyszenie na Rzecz Kobiet BABA www.baba.org.pl

Otwarta Rzeczpospolita - Stowarzyszenie Przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii www.otwarta.org

Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych www.pfon.org

Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym www.psouu.org.pl

Stowarzyszenia Romów w Polsce www.stowarzyszenie.romowie.net

Stowarzyszenie "W stronę Dziewcząt" www.wstronedziewczat.org.pl

Stowarzyszenie Aktywne Kobiety www.aktywnekobiety.org.pl

Stowarzyszenie Inicjatyw Niezależnych MIKUSZEWO www.mikuszewo.pl 
Stowarzyszenie Homo Faber www.hf.org.pl 
Stowarzyszenie Nigdy Więcej www.nigdywiecej.org

Stowarzyszenie Interwencji Prawnej www.interwencjaprawna.pl 

Stowarzyszenie Kobiet Bieszczadzkich NASZA SZANSA www.naszaszansa.pl

Stowarzyszenie Kobiet KONSOLA www.konsola.org.pl

Stowarzyszenie Kobiet Niepełnosprawnych ONE.PL www.onepl.org.pl

Stowarzyszenie Lambda www.lambdawarszawa.org

Stowarzyszenie na Rzecz Kobiet "Victoria" www.stowarzyszenievictoria.org.pl

Stowarzyszenie Na Rzecz Lesbijek, Gejów, Osób Biseksualnych, Osób Transpłciowych Oraz Osób Queer "Pracownia Różnorodności" www.spr.org.pl

Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego PRO HUMANUM www.prohumanum.org 
Fundacja na Rzecz Różnorodności Polistrefa www.polistrefa.pl

Stowarzyszenie NEUTRUM www.neutrum.racjonalista.pl

Stowarzyszenie Praw Człowieka im. Haliny Nieć www.pomocprawna.org 
Towarzystwo Interwencji Kryzysowej www.crisisintervention.free.ngo.pl

Towarzystwo Edukacji Antydyksryminacyjnej www.tea.org.pl

Towarzystwo Przyjaciół Szalonego Wózkowicza www.tpsw.pl

Żydowskie Stowarzyszenie Czulent www.czulent.pl

 

UNIWERSYTECKIE KLINIKI PRAWA

Osoby doświadczające dyskryminacji mogą uzyskać darmowe porady prawne również w uniwersyteckich klinikach prawa działających przy wydziałach prawa uniwersytetów w całej Polsce.

Na stronie http://www.fupp.org.pl/ dostępna jest ogólnopolska lista klinik.

 

ZWIĄZKI ZAWODOWE

Pracownicy, wobec których pracodawca narusza zasadę równego traktowania, mogą zwrócić się z prośbą o pomoc do organizacji związkowej. Związki zawodowe są bowiem powołane do reprezentowania pracowników i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Zgodnie z przepisami ustawy o związkach zawodowych, w zakresie praw i interesów zbiorowych, związki zawodowe reprezentują wszystkich pracowników, niezależnie od ich przynależności związkowej. Natomiast w sprawach indywidualnych stosunków pracy związki zawodowe reprezentują prawa i interesy swoich członków.

Oznacza to, że jeżeli pracownik niezrzeszony w związkach zawodowych chce zapewnić sobie obronę swoich praw i interesów przez wybrany przez siebie związek zawodowy, musi zwrócić się do tego związku z prośbą o objęcie go ochroną i uzyskać na to zgodę tego związku.

 

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

Jeżeli dyskryminacji towarzyszy naruszenie przepisów dotyczących ochrony danych osobowych, poszkodowany może złożyć skargę do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, który może: nakazać przywrócenie stanu zgodnego z prawem – m.in. poprzez usunięcie uchybień, uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe bądź usunięcie danych osobowych.

Skarga do GIODO podlega opłacie w kwocie 10 zł. Można ją składać pisemnie, ustnie do protokołu (osobiście w Biurze GIODO) lub za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej.

 

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ORAZ POWIATOWI LUB MIEJSCY RZECZNICY KONSUMENTÓW

Osoby, które doświadczyły dyskryminacji w obszarze dostępu do dóbr i usług, mogą zwrócić się również do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów bądź do Miejskich i Powiatowych Rzeczników Konsumentów.

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów może bowiem np.:

- prowadzić postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, które mogą się zakończyć nakazem zaniechania kwestionowanych działań, a także nałożeniem kary pieniężnej;

- podejmować działania zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego niedozwolonych postanowień umownych – to znaczy kształtujących interesy konsumentów w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami.

Z kolei Miejscy i Powiatowi Rzecznicy świadczą bezpłatne poradnictwo konsumenckie i informację prawną w zakresie ochrony interesów konsumentów.

Mogą ponadto:

- wytoczyć powództwo na rzecz konsumenta;

- wstąpić do już toczącego się sporu z przedsiębiorcą w sprawach o ochronę interesu konsumentów;

- skierować wystąpienie do przedsiębiorcy w sprawie ochrony praw i interesów konsumentów;

- współdziałać z właściwymi miejscowo delegaturami Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, organami Inspekcji Handlowej oraz organizacjami konsumenckimi.

 

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

Jeżeli dyskryminujące działania dotyczą obszaru bankowego, ubezpieczeniowego czy np. emerytalnego, można o nich zawiadomić Komisję Nadzoru Finansowego, która sprawuje nadzór nad sektorem bankowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, nadzór nad instytucjami płatniczymi i biurami usług płatniczych, instytucjami pieniądza elektronicznego oraz nad sektorem kas spółdzielczych w celu zapewnienia ochrony interesów uczestników tego rynku.

Jednym z zadań Komisji jest stwarzanie możliwości polubownego i pojednawczego rozstrzygania sporów między podmiotami podlegającymi nadzorowi Komisji a odbiorcami usług świadczonych przez te podmioty.

 

POLICJA/PROKURATURA

Osoba, która padła ofiarą zachowań wypełniających znamiona przestępstw zawartych w kodeksie karnym, penalizujących godzące w godność i nietykalność człowieka przejawy dyskryminacji (przestępstwa motywowane nienawiścią, mowa nienawiści), powinna zgłosić zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa na policji bądź w prokuraturze.

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa możemy złożyć ustnie bądź pisemnie. Jeżeli zdecydujemy się złożyć ustne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa powinniśmy udać się na komisariat Policji. W przypadku, gdy zdecydujemy się zrobić to pisemnie, powinniśmy opisać całe zdarzenie i wysłać pismo do prokuratury.

Policja bądź prokuratura mogą odmówić wszczęcia śledztwa. W takiej sytuacji są jednak zobowiązane do przyjęcia zawiadomienia, a to oznacza, że muszą sprawę zbadać i sprawdzić.

 

MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA (w zakresie usług turystycznych)

W zakresie dyskryminacji w dostępie i warunkach korzystania z usług turystycznych, organem, do którego można zwrócić się z prośbą o pomoc jest marszałek województwa.

Do zadań marszałka należy bowiem np.:

- nadawanie, odmawianie nadania, zawieszanie i przywracanie uprawnień przewodnikom turystycznym i pilotom wycieczek;

- wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych, wydawanie zaświadczeń o wpisie do rejestru oraz jego prowadzenie;

- prowadzenie ewidencji obiektów hotelarskich, zaszeregowanie obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów, odmowa zaszeregowania, potwierdzenie zaszeregowania bądź zmiana zaszeregowania, nadanie, odmowa nadania lub zmiana kategorii, odmowa wpisu do ewidencji obiektów hotelarskich i wykreślenie z ewidencji, a także nakazanie wstrzymania świadczenia usług hotelarskich;

- okresowa kontrola obiektów hotelarskich w zakresie spełniania wymagań, co do wyposażenia i świadczonych usług.

 

ORGANY ODPOWIEDZIALNOŚĆI ZAWODOWEJ

W sytuacji, gdy zachowanie nie tylko wypełnia znamiona dyskryminacji, ale także może stanowić naruszenie przepisów dotyczących wykonywania danego zawodu, będące podstawą ponoszenia odpowiedzialności zawodowej (np. odmowa sprzedania przez farmaceutę środków antykoncepcyjnych albo odmowa przyjęcia osób romskiego pochodzenia na konsultacje medyczne), sprawę można zgłosić do właściwych dla danego zawodu organu odpowiedzialności zawodowej np. rzecznika odpowiedzialności zawodowej czy sądu zawodowego np. lekarskiego czy aptekarskiego.