Prawo

3. Dyskryminacja z powodu pochodzenia narodowego

 

1) Nierówne traktowanie w zatrudnieniu z powodu narodowości – Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie z dnia 16 listopada 2010 r. (sygn. akt VIII P 511/10)

Postępowanie dotyczyło sytuacji, w której powód – obywatel włoski ubiegał się o zatrudnienie w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w jednostce zajmującej się współpracą międzynarodową resortu. W postępowaniu rekrutacyjnym wykazał się dyplomem ukończenia studiów na jednym z włoskich uniwersytetów, biegłą znajomością kilku języków, w tym języka polskiego. Spełniał więc wszystkie kryteria stawiane przez Ministerstwo, oprócz jednego – nie mógł wykazać się posiadaniem obywatelstwa polskiego. Z tego powodu, jego kandydatura nie została dopuszczana do dalszego etapu naboru. Powód wniósł pozew o odszkodowanie za dyskryminację w zatrudnieniu, powołując się m.in. na niezgodność polskich przepisów regulujących dostęp do zatrudnienia w służbie cywilnej z art. 45 ust. 4 Traktatu  funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej TFUE). Powód złożył wniosek do szefa Służby Cywilnej o przedstawienie listy stanowisk, o które nie mogą się ubiegać obywatele UE nie będący obywatelami polskimi, a także listy podlegających Szefowi Służby Cywilnej stanowisk o które poza obywatelami polskimi mogą się ubiegać obywatele UE. W odpowiedzi na te wnioski, powód otrzymał informację, że stworzenie „rzetelnej i aktualnej listy (…) nie jest możliwe”. Powód, powołując się również na art. 32 Konstytucji RP oraz na regulacje Kodeksu pracy, zarzucił pozwanemu naruszenie zakazu nierównego traktowania wobec jego osoby oraz naruszenie zasady swobodnego przepływu pracowników zawartej w art. 45 TFUE. Powód zarzucił także polskiej ustawie o służbie cywilnej, iż ustanawia ona zakazaną przez Traktat ogólną regułę wyłączenia wszelkich stanowisk w służbie cywilnej spod swobodnego przepływu osób i uzależnia zatrudnienie na tych stanowiskach od spełnienia kryterium obywatelstwa. Powód podniósł, że obowiązkiem organów administracji publicznej jako potencjalnym pracodawcy było zastosowanie przepisów o służbie cywilnej w sposób zgodny z bezpośrednio skutecznym przepisem art. 45 TFUE, bowiem respektowanie zasady pierwszeństwa prawa UE jest obowiązkiem organów administracji publicznej państwa członkowskiego i nie polega na koniczności uchylenia niezgodnych z prawem UE przepisów prawa krajowego, lecz na niestosowaniu tych ostatnich w ogóle albo zastosowaniu w taki sposób, aby było to zgodne z prawem UE.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie zgodziło się ze stanowiskiem pozwanego. Podniosło, że miało możliwość niezatrudnienia powoda z uwagi na dozwolony i przyznany Państwom Członkowskim UE margines swobody indywidualnej oceny każdego ze stanowisk pracy w administracji publicznej pod kątem tego, czy stanowisko to wiąże się z wykonywaniem funkcji władczych. To natomiast, zgodnie z przepisami unijnymi, jest podstawą do odmowy zatrudnienia takiego kandydata, jeśli nie spełnia on warunku obywatelstwa danego Państwa Członkowskiego, którego administracja występuje w roli pracodawcy. Ministerstwo podniosło, że w zakres obowiązków na stanowisku pracy, o które ubiegał się powód, wchodziły działania władcze, gdyż miał on współpracować między innymi przy przygotowywaniu i opiniowaniu dokumentów jednego z Programów Operacyjnych,  ramach których wydatkowane są fundusze unijne w Polsce.

Dla rozpatrującego sprawę Sądu Rejonowego, brzmienie art. 45 TFUE nie budziło wątpliwości i uznał, że właściwym jest zastosowanie wykładni przepisów polskiej ustawy o służbie cywilnej spójną z wymienionymi wyżej przepisami traktatowymi. W ocenie Sądu, zakres uprawnionych do zatrudnienia w służbie cywilnej jest szeroki, a wyjątki, które pozwalają na nie zastosowanie tej reguły, dotyczą sytuacji wyjątkowych. Za sytuację wyjątkową, czyli taką, w której występuje element władczy (a tym samym usprawiedliwiający niezatrudnieni obcokrajowca), Sąd uznał np. stanowisko pracy, na którym pracownik ma kompetencje do kształtowania sytuacji jednostki, czyli np. poprzez wydawanie decyzji administracyjnych. Taka kompetencja wiąże się bowiem do wydawania takich decyzji przez osobę działającą w imieniu organu państwowego.

Sąd podniósł, że pozwany nie przeprowadził skutecznego dowodu na to, że zatrudnienie powoda w jakikolwiek sposób, bezpośredni lub pośredni, wiązałoby się z udziałem we władzy publicznej. Następnie, Sąd zastosował przepisy Kodeksu pracy zakazujące nieobiektywnego nierównego traktowania m.in. z powodu narodowości, oraz przerzucające na pracodawcę ciężar udowodnienia, że działania o charakterze nierównego traktowania były motywowane przesłankami obiektywnie uzasadnionymi. Sąd podkreślił, że w przypadku rozpatrywanej sprawy doszło do prawidłowego mechanizmu zastosowania mechanizmu przerzucenia ciężaru dowodu, bowiem powód, wskazał przyczynę nierównego traktowania (narodowość) oraz okoliczności dowodzące takiego traktowania.

Sąd, zgodnie z przepisami Kodeksu pracy przyznał powodowi odszkodowanie w wysokości 3.951 zł, co stanowiło trzykrotność minimalnego wynagrodzenia (określanego na podstawie odrębnych przepisów). Co ważne, Sąd przypomniał, że odszkodowanie powinno wyrównywać uszczerbek poniesiony przez pracownika, powinna być zachowana odpowiednia proporcja między odszkodowaniem a naruszeniem przez pracodawcę obowiązku równego traktowania pracowników, a także odszkodowanie powinno działać prewencyjnie.

 


AUTORZY:
Karolina Kędziora i Krzysztof Śmiszek
Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego

Pobierz materiał w pliku PDF

 

następny poprzedni następny następny