Bibliografia
Okładla dla

Prawo i wykluczenie. Studium empiryczne.



Autor/-ka Anna Turska
Wydawca Wydawnictwo C. H. Beck,
Warszawa, 2010
ISBN9788325512118
Liczba stron357


Obszar Prawo

Podjęta tematyka wykluczeń prawnych pozostaje w swoistej koincydencji z prawami człowieka – zarówno w zrozumieniu prawnym, jak i socjologicznym – i z tego powodu wymaga odniesienia, co najmniej, do europejskiego powojennego rodowodu kultury praw człowieka.

Zachodzące w XX wieku procesy dewastujące normatywną cywilizację europejską czasów nowożytnych: barbaryzacja dwu wojen światowych oraz powstanie dwu systemów totalitarnych o cechach ludobójczych, zrodziły nieuchronną refleksję o nieprzewidywalnych zagrożeniach praw człowieka i grup społecznych ze strony systemów polityczno-państwowych. W praktyce społecznej powyższa refleksja znalazła dobitny wyraz we wspólnotowej polityce państw zachodnioeuropejskich już w 1950 roku w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Rozwijana w kolejnych latach instytucjonalizacja ochrony praw człowieka i obywatela w skali międzynarodowej i europejskiej – skoncentrowana na rozwiązywaniu problemów dyskryminacji etnicznej w warunkach powojennych ruchów migracyjnych – stała się wielkim wyzwaniem cywilizacyjnym antycypującym uniwersalne prawa człowieka. Nieprzerwana walka w tej dziedzinie, z punktu widzenia społecznych aspiracji i realnych osiągnięć, wskazuje na ich istotny rozdźwięk i w konsekwencji na potrzebę wzmożonej aktywności na tym polu państw narodowych Unii Europejskiej.
(ze Wstępu)



SPIS TREŚCI

Wykaz skrótów
Wstęp

Część I. Teoretyczne konteksty badań

1. Andrzej Kojder
Wykluczenie prawne jako fakt społeczny

2. Anna Turska
Wykluczenie jako fakt prawny – założenia badawcze
1. Kontekst merytoryczny
2. Tezy merytoryczne prowadzonych badań
3. Prawnicy i socjologowie prawa wobec tematu badań
4. Racje argumentujące podjęte badania
5. Konstrukcje pojęciowe nauk prawnych jako czynniki potencjalnych wykluczeń prawnych
6. Wykluczenie prawne a dylematy nauk prawnych poszukujących „prawa prawowitego”
7. Globalizacja i konstytucjonalizm jako konteksty wykluczenia prawnego – w perspektywie doświadczeń polskich
8. Post scriptum

3. Wiesław Staśkiewicz
Wykluczenie prawne w procesie tworzenia prawa
1. Konceptualizacja zjawiska
2. Wykluczenie prawne – przedmiot badań
3. Wymiary wykluczenia w tworzeniu prawa
3.1. Wymiar społeczny
3.2. Wymiar ideologiczny
3.3. Wymiar instytucjonalny
3.4. Wymiar proceduralny
4. Obszary wykluczenia w tworzeniu prawa – analizy empiryczne
4.1. Planowanie legislacyjne
4.2. Konsultacje społeczne, wysłuchanie publiczne i lobbing
4.3. Inicjatywa ludowa
4.4. „Obywatelski by-pass” – Komisja „Przyjazne Państwo”
4.5. Skarga konstytucyjna
5. Wnioski – obywatel w świecie prawnej nierzeczywistości

Część II. Wykluczenie prawne w świadomości społeczeństwa polskiego

1. Anna Turska
O podmiotowości prawnej i gotowości dochodzenia należnych praw
1. Procesy generujące podmiotowość prawną w opiniach społeczeństwa polskiego
2. Cechy społeczno demograficzne i osobowościowe jako czynniki różnicujące poglądy na podmiotowość prawną
3. Relacje między ogólnymi opiniami o działającym prawie a społecznymi
poglądami na podmiotowość prawną

2. Elżbieta Łojko
Działalność zawodowa prawników a wykluczenie prawne
1. Zagadnienia wstępne
2. Identyfikacja świadomości zjawisk wykluczenia prawnego jako następstwo działań prawników
3. Zawody prawnicze kojarzone w opinii społecznej ze zjawiskami wykluczeń prawnych
4. Egzemplifikacje w skargach obywateli działań prawników generujących wykluczenia
5. Postulowany model funkcjonowania zawodów prawniczych w społeczeństwie
6. Podsumowanie

3. Zbigniew Cywiński
Nieegalitarne prawo w nieegalitarnym społeczeństwie. Wykluczenie prawne jako rodzaj wykluczenia społecznego
1. Ogólne oceny prawa a wykluczenie prawne
2. Legitymizowanie wykluczenia prawnego a krytyka prawa
3. Wykluczenie prawne a odczuwana nierówność wobec prawa
4. Formalna zasada równości i rzeczywiste nierówności wobec prawa
5. Krytyka prawa i opinie o nierówności wobec prawa
6. Prawo jako mechanizm wspomagający dążenia do lepszego zaspokajania potrzeb
7. Zagrożenie wykluczeniem społecznym a wykluczenie prawne
8. Zależność między opiniami badanych a ich cechami społeczno-demograficznymi
9. Wnioski

4. Jerzy Kwaśniewski
Wpływ norm prawnych na procesy wykluczenia społecznego
1. Uwagi wstępne
2. Rola prawa w procesach ekskluzji społecznej. Koncepcje teoretyczne i badania
3. Ekskluzja i inkluzja społeczna – procesy ściśle związane
4. Faktualna ekskluzja prawna
5. Subiektywna ekskluzja prawna
6. Porzucających dewiację, „margines społeczny” chcemy integrować.
Natomiast prawo stwarza przeszkody
7. Czy w życiu społecznym częstsza jest ekskluzja, czy inkluzja normatywna?
Procesy degradacji czy rehabilitacji społecznej?

5. Krystyna Daniel
Społeczna ocena praw mniejszości religijnych w aspekcie wykluczenia
1. Uwagi wstępne
2. Wyniki badań empirycznych
2.1. Społeczne wykluczenie mniejszości religijnych w poglądach Polaków
2.2. Prawne wykluczenie mniejszości religijnych w poglądach Polaków

Część III. Ludzkie sprawy w dokumentach urzędowych i subiektywnych

1. Anna Turska
Faktualne i subiektywne wykluczenia prawne w skargach wniesionych do Trybunału Konstytucyjnego
1. Założone hipotezy badawcze
2. Skarga konstytucyjna w aspekcie podmiotowości prawnej człowieka
3. O modelu skargi konstytucyjnej w ujęciu socjologicznym
4. Założenia metodologiczne analizy orzeczeń i ustalenia badawcze
5. Skarga konstytucyjna jako behawioralny wyraz subiektywnego wykluczenia prawnego

2. Krystyna Daniel
Wykluczenie prawne w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego
1. Wprowadzenie. Sądownictwo administracyjne w aspekcie prawnym i społecznym
2. Wykluczenie prawne w zakresie prawa administracyjnego – wyniki badań
empirycznych
2.1. Sprawy z zakresu prawa pomocy społecznej
2.2. Sprawy dotyczące zagospodarowania przestrzennego
2.3. Sprawy dotyczące dostępu do informacji publiczne

3. Monika Dziurnikowska-Stefańska
Wymiary wykluczenia prawnego w sprawozdaniach Rzecznika Praw Obywatelskich
1. Wnioski Rzecznika do Trybunału Konstytucyjnego
2. Udział Rzecznika w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawach skargm konstytucyjnych
3. Kasacje Rzecznika do Sądu Najwyższego
4. Wnioski Rzecznika do Sądu Najwyższego o odpowiedź na pytanie prawne

4. Zbigniew Cywiński
Walka o sprawiedliwość – wykluczenie prawne w skargach do Fundacji Helsińskiej
1. Założenia badawcze i zasady doboru próby
2. Ogólna charakterystyka badanej próby
3. Charakterystyka naruszonych uprawnień
4. Uzasadnienia spraw wnoszonych do Fundacji Helsińskiej
5. Na co się skarżono i czego oczekiwano?
6. Rozumienie wykluczenia prawnego w świetle materiałów Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka
7. Rodzaje i formy wykluczenia prawnego
8. Wykluczenie przez działania nieobojętne prawnie
9. Wykluczenie prawne rozumiane jako ograniczenie praw człowieka
10. Konkluzje i podsumowanie

Posłowie
Summary (tłum. Łucja M. Kwaśniewska)
Indeks rzeczowy