Bibliografia

Przedstawiona w pracy, rozległa panorama problemów w pełni odpowiada założonemu w tytule zadaniu, jakim jest prezentacja portretu badanego środowiska. Nie mam wątpliwości, że publikacja ta w istotny sposób poszerza naszą wiedzę o sytuacji osób z ograniczoną sprawnością. Z uwagi na to, że identyfikuje zarówno psychologiczne jak i społeczne mechanizmy funkcjonowania niepełnosprawnych w różnych sferach życia, ale także ich oceny i oczekiwania wobec otoczenia: rodziny, pracodawców oraz instytucji wspierających, będzie – jak sadzę – ważną i interesującą lekturą dla psychologów, socjologów, ale także przedstawicieli służb społecznych i pracodawców oraz decydentów, tworzących programu integracji osób niepełnosprawnych.

dr Hanna Bojar

 

Zgromadzone w tym tomie artykuły w bardzo kompleksowy sposób przedstawiają, ale i interesująco interpretują za pomocą cenionych w nauce akademickiej koncepcji badawczych opinie i postawy różnych kategorii osób niepełnosprawnych. Dzięki temu tomowi znacznie bardziej czytelne dla badaczy i działaczy społecznych i politycznych mogą być problemy, przed którymi stają niepełnosprawni w różnych dziedzinach swego życia, a zwłaszcza w sferze pracy. Co więcej, można dzięki tym artykułom „usłyszeć” nie sprawozdania oficjalnych instytucji, lecz poznać opinie samych zainteresowanych. Innymi słowy – „usłyszeć” ich głos.

(...) autorzy – głównie psychologowie i socjologowie – zbudowali portret psychospołeczny osób niepełnosprawnych w szeroko ujętym kontekście społecznym, uwzględniającym tak kontekst małych grup jak i kontekst instytucji administracyjno-prawnych. Sądzę, że umieszczenie tego portretu – skądinąd bardzo szczegółowego i wyczerpującego – w tak zróżnicowanych kontekstach instytucjonalnych (instytucje pracy, zasady prawne, etc.) oraz aksjologicznych (zasady tolerancji, dyskryminacji, możliwości adaptacji, samorealizacji etc.) należy do jednej z ważniejszych zalet tej bogatej w fakty i interpretacje pracy zbiorowej.

prof. dr hab. Joanna Kurczewska

 

Publikacja bezpłatna powstała w ramach projektu finansowanego przez Europejski Fundusz Społeczny i Szkołę Wyższą Psychologii Społecznej w Warszawie nr WUE/0041/IV/05 pt. Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych.

Książka wydana w jednej z trzech serii publikacji prezentujących rezultaty i wyniki badań zespołu naukowców SWPS pod kierunkiem prof. Anny Izabeli Brzezińskiej finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Celem projektu było uzyskanie wiedzy odnośnie do zasobów osób niepełnosprawnych (ON), odkrycie istnienia stereotypów i uprzedzeń wobec ON oraz ukazanie kierunków zmiany nastawienia wobec ON podejmujących aktywne życie zawodowe. Badania były ukierunkowane na wykrycie barier, jakie współcześnie tkwią w mentalności ON, ich rodzin i osób związanych z ich zatrudnianiem.

Książka ukazała się w Serii I: OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE


SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

CZĘŚĆ I. CHARAKTERYSTYKA SPOŁECZNO-DEMOGRAFICZNA ŚRODOWISKA OSÓB Z OGRANICZONĄ SPRAWNOŚCIĄ
1. Rodzaje niepełnosprawności: charakterystyka badanej zbiorowości - Kamil Sijko
2. Sytuacja ekonomiczna - Małgorzata Jasiecka
2.1. Renta: szansa czy zagrożenie?
2.2. Poszukiwanie równowagi między rentą a pracą
2.3. Znaczenie renty w budżecie domowym
2.4. Nieuprawnione pobieranie świadczeń
2.5. Od wegetacji po dostatek, czyli jak opisują swoją sytuację materialną osoby badane
3. Wykształcenie osób niepełnosprawnych - Krzysztof Dziurzyński
3.1. Czynniki decydujące o wyborze ścieżki edukacyjnej
3.2. Trajektorie edukacyjne
3.3. Dokształcanie się
4. Warunki życia (zamieszkania) osób niepełnosprawnych - Monika Chruściak
4.1. Specyficzne potrzeby mieszkaniowe
4.2. Rola rodziny
5. Udogodnienia i utrudnienia techniczne - Kamil Sijko
5.1. Postrzeganie udogodnień technicznych przez osoby o różnych rodzajach niepełnosprawności
5.1.1. Niewidzący i niedowidzący
5.1.2. Niesłyszący, niedosłyszący
5.1.3. Ograniczona sprawność motoryczna
5.2. Techniczne utrudnienia
6. Sposoby spędzania czasu wolnego przez osoby niepełnosprawne - Krzysztof Dziurzyński
6.1. Aktywność indywidualna, hobby, zainteresowania
6.2. Aktywność społeczna/aktywność w organizacjach
6.3. Komputer, internet/internet dla niepełnosprawnych
7. Opinie osób niepełnosprawnych o innych osobach niepełnosprawnych - Dorota Wiszejko-Wierzbicka
7.1. Postawa krytyczna JA a ONI
7.2. Postawa solidaryzująca się z innymi osobami z ograniczoną sprawnością MY a WY
7.3. Postawa akceptująca JA i ONI
7.4. Podsumowanie
8. Poglądy o Polsce i Polakach - Małgorzata Jasiecka
8.1. O rządzących i gospodarce
8.2. O administacji publicznej
8.3. O Unii Europejskiej
8.4. O innych krajach
8.5. O emigracji
8.6. O transformacji ustrojowej
8.7. O przyszłosci
8.8. O cechach Polaków

CZĘŚĆ II. OSOBY Z OGRANICZONĄ SPRAWNOŚCIĄ NA RYNKU PRACY
9. Gdzie i jak pracują osoby badane? - Anna Suchińska
9.1. Praca osób niewidomych i niedowidzących
9.2. Praca osób niesłyszących lub słabosłyszących
9.3. Praca osób chorych somatycznie
9.4. Praca osób chorych psychicznie
9.5. Praca osób chorych motorycznie
9.6. Warunki zatrudnienia
9.7. Zajmowane stanowiska i warunki pracy
9.8. Zgodność pracy i wykształcenia
10. Zmiany miejsca pracy: podejmowanie pracy przed powstaniem niepełnosprawności i co się zmienia po wystąpieniu niepełnosprawności - Kamil Sijko
10.1. Praca podejmowana przed wystąpieniem niepełnosprawności
10.2. Pracodawcy
10.3. Pracownicy
11. Stosunki w firmach zatrudniających osoby niepełnosprawne - Anna Kopania
11.1. Równe prawa i obowiązki
11.2. Przywileje
11.3. Wykorzystywanie osób niepełnosprawnych
12. Potrzeby zaspokajane w pracy i dzięki pracy - Anna Kopania
13. Atuty osób z ograniczoną sprawnością jako pracowników - Karolina Smoczyńska
13.1. Atuty niespecyficzne
13.2. Atuty specyficzne
14. Preferowany rodzaj pracy, wymarzona praca - Karolina Smoczyńska
15. Wyjazdy do pracy za granicę - Karolina Smoczyńska
16. Sposoby poszukiwania pracy - Iwona Bąbiak, Krzysztof Dziurzyński, Joanna Michalczuk
16.1. Sposoby poszukiwania pracy
16.1.1. Poszukiwanie poprzez znajomości
16.1.2. Samodzielne poszukiwanie pracy
16.1.3. Działania zwiększające szansę zatrudnienia
16.2. Rola pośrednictwa pracy
16.3. Podsumowanie
17. Modele szukania pracy - Iwona Bąbiak, Krzysztof Dziurzyński
17.1. Wytrwale poszukujący
17.2. Wiecznie poszukujący
17.3. Bierni zarejestrowani
17.4. Wolontariusze
18. Bariery aktywności zawodowej oraz czynniki sprzyjające podejmowaniu i utrzymywaniu pracy - Monika Chruściak, Joanna Michalczuk, Kamil Sijko, Dorota Wiszejko-Wierzbicka, Danuta Życzyńska-Ciołek
18.1. Bariery architektoniczne i transportowe związane z mobilnością
18.2. Zła sytuacja finansowa
18.3. Bariery instytucjonalne
18.4. Bariery ze strony pracodawców
18.5. Przepisy, prawo jako źródło ograniczeń
18.6. Bariery psychiczne
18.7. Bariery społeczne
18.8. Dlaczego osoby niepełnosprawne nie podejmują pracy, co ma na to wpływ?
18.9. Dlaczego osoby niepełnosprawne podejmują i utrzymują pracę?
19. Opinie osób niepełnosprawnych o rodzajach zatrudnienia - Joanna Michalczuk
20. Pracodawcy zatrudniający osoby niepełnosprawne - Danuta Życzyńska-Ciołek
20.1. Bariery w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych widziane z perspektywy pracodawców
20.2. Relacje pracodawców z osobami niepełnosprawnymi
20.3. Opinia pracodawców o osobach niepełnosprawnych
20.4. Motywacje pracodawców do zatrudniania osób niepełnosprawnych
20.5. Wnioski

CZĘŚĆ III. OTOCZENIE SPOŁECZENE OSÓB Z NIEPEŁNĄ SPRAWNOŚCIĄ (RELACJE OSÓB Z NIEPEŁNĄ SPRAWNOŚCIĄ Z OTOCZENIEM SPOŁECZNYM)
21. Charakterystyka osób wspierających: rodzina osoby niepełnosprawnej - Iwona Bąbiak, Kamil Sijko
21.1. Rola dzieci
21.2. Rola rodziców
22. Bliskie związki z innymi osobami - Dorota Wiszejko-Wierzbicka
23. Postrzeganie przez bliskich problemów osób z ograniczoną sprawnością - Iwona Bąbiak
24. Zmiany w relacjach z ludźmi - Kamil Sijko
25. Różnice i podobiefstwa między osobami z ograniczoną sprawnością a osobami sprawnymi - Karolina Smoczyńska
25.1. Osoby niepełnosprawne w oczach pracodawców
25.2. Doświadczenia i opinie członkow rodzin oraz przyjacioł osób niepełnosprawnych
25.3. Opinie samych osób niepełnosprawnych na temat różnic i podobieństw między nimi a ludźmi sprawnymi
25.4. Podsumowanie
26. Sposoby traktowania osób niepełnosprawnych przez inne osoby - Dorota Wiszejko-Wierzbicka
26.1. Negatywne postawy i zachowania otoczenia
26.2. Pozytywne postawy i zachowania otoczenia wobec osób z ograniczoną sprawnością
26.3. Podsumowanie
27. Dyskryminacja - Karolina Smoczyńska
27.1. Dyskryminacja na rynku pracy
27.2. Dyskryminacja poza miejscem pracy
27.3. Brak dyskryminacji lub niepostrzeganie trudnych doświadczeń w kategoriach dyskryminacji
27.4. Podsumowanie
28. Pomoc psychologiczna, grupy wsparcia - Danuta Życzyńska-Ciołek
29. Pomoc instytucjonalna - Agata Jastrzębowska, Anna Suchińska
29.1. Postrzeganie potrzeby rozwiązań formalno-prawnych
29.2. Pomoc państwa
29.2.1. Urzędy pracy
29.2.2. Ośrodki pomocy rodzinie
29.2.3. Kasy chorych, Narodowy Fundusz Zdrowia
29.2.4. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)
29.3. Inne organizacje i instytucje
29.3.1. Partie polityczne
29.3.2. Polski Związek Głuchych (PZG)
29.3.3. Polski Związek Niewidomych (PZN)
29.3.4. Fundacja Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo
29.4. Zakłady Pracy Chronionej (ZPCh)

CZĘŚĆ IV. PORTRETY PSYCHOSPOŁECZNE OSÓB Z RÓŻNYMI TYPAMI OGRANICZONEJ SPRAWNOŚCI - OD TERAŹNIEJSZOŚCI DO PRZYSZŁOŚCI
30. Osoby z ograniczoną sprawnością w Polsce. Portret psychospołeczny - Dorota wiszejko-Wierzbicka
30.1. Sposoby radzenia sobie
30.2. Różnice i podobieństwa w zachowaniu przed i po nabyciu niepełnosprawności
30.3. System wartości osób z ograniczoną sprawnością, ważne życiowe sprawy
30.5. Wnioski i rekomendacje
31. Osoby z zaburzeniami motorycznymi - Anna Suchińska
32. Osoby z deficytami słuchu - Agata Jastrzębowska
33. Osoby z deficytami wzroku - Danuta Życzyńska-Ciołek
33.1. Ograniczenia utrudniające osobom z deficytem percepcji wzrokowej podejmowanie aktywności zawodowej
33.2. Zasoby ułatwiajace osobom z deficytem percepcji wzrokowej podejmowanie aktywności zawodowej
33.3. Podsumowanie
34. Osoby chore psychicznie - Małgorzata Jasiecka, Anna Suchińska
35. Osoby chore somatycznie - Anna Suchińska
35.1. Powstawanie choroby i jej znaczenie
35.2. Bariery w podejmowaniu aktywności zawodowej
35.3. Oczekiwania chorych somatycznie wobec pracodawców
35.4. Poprawa sytuacji osób badanych
35.5. Podsumowanie
36. Jak osoby niepełnosprawne widzą możliwości poprawy swojej sytuacji? - Joanna Michalczuk
36.1. Możliwości poprawy sytuacji – wspólne dla różnych rodzajów niepełnosprawności
36.2. Możliwości poprawy sytuacji postrzegane przez osoby z deficytami percepcyjnymi w zakresie wzroku
36.3. Możliwości poprawy sytuacji postrzegane przez osoby z deficytami percepcyjnymi w zakresie słuchu
36.4. Możliwości poprawy sytuacji postrzegane przez osoby z deficytami motorycznymi
36.5 Możliwości poprawy sytuacji postrzegane przez osoby z przewlekłymi chorobami somatycznymi
37. Wyobrażenia (osób niepełnosprawnych) na temat przyszłości - Iwona Bąbiak
37.1. Marzenia o stabilizacji i bezpieczeństwie
37.2. Marzenia o samorealizacji
37.3. Marzenia o normalnym życiu
37.4. Czym jest sukces?
Notki o autorach
Wykaz przeprowadzonych wywiadów
Bibliografia