Bibliografia
Okładla dla

O panach i paniach. Polskie rzeczowniki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa.



Autor/-ka Marek Łaziński
Wydawca Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa, 2006
ISBN83-01-14806-3
Liczba stron360


Przesłanki Płeć
Hasło słownikowe Język równościowy

Autor w ciekawy i nowatorski sposób przedstawia system tytułów grzecznościowych w polszczyźnie. Omawia kwestie asymetrii rodzajowo-płciowej tytułów zawodowych i rodzaju męskoosobowego, porusza zagadnienie obrazu płci w języku oraz seksizmu. Interesujący wywód zobrazowany jest licznymi przykładami z Korpusu Języka Polskiego PWN — zbioru 100 milionów słów z różnych tekstów polszczyzny — oraz oparty na eksperymentach psycholingwistycznych. Autor uwzględnił najnowszą literaturę przedmiotu, a polszczyznę sportretował na szerokim tle innych języków.
(ze strony Wydawcy)


SPIS TREŚCI
Wstęp
I. System adresatywny polszczyzny
1. Tytuły na co dzień
1.1. Status jednostek homonimicznych pan i pani. Terminy i definicje
1.2. Gramatyka grzeczności i honoryfikatywność
1.3. Semantyka władzy
1.4. Grzeczność pozytywna i negatywna
2. Panowie bracia i towarzysze. Dzieje polskiego systemu adresatywnego
2.1. Czy pani pochodzi od pana?
2.2. Od Waści do Waszej Miłości Miłościwego Pana
2.3. Zaimki pan i pani
2.4. Ty, wy, pan i próżność ludzka
2.5. Największy tytuł wśród swobodnych, czyli tytułomania szlachecka
2.5.1. Tytułomania i zaimki
2.6. Pan + 2. os., czyli Kup pan cegłę
2.7. Obywatele i towarzysze
2.8. Grzeczność gwarowa i biurokratyczna: wy i oni
2.9. Tytuły i zaimki zbiorowe: państwo, panowie i dziewczyny
2.10. Polski pan w zwierciadle języków sąsiednich
3. Systemy adresatywne w innych językach
3.1. Formy trzecioosobowe w Europie
3.2. Czy you znaczy ty? Przekład form adresatywnych
4. Gramatyczne i pragmatyczne reguły adresatywne wpolszczyźnie
4.1. Klasyfikacja Eugeniusza Tomiczka
4.2. Czy ksiądz Piotr był księdzem, czyli granice tytulatury standardowej
4.3. Panie kolego, czyli granice tytulatury kolegialnej
4.4. Tytulatura profesjonalna i funkcyjna
4.5. Hierarchiczna klasyfikacja tytułów
4.6. Zasięg tytułu. Uzupełnienie klasyfikacji pragmatycznej
4.6.1. Zmiany w tytulaturze profesjonalnej na przykładzie środowiska akademickiego
4.7. Generał i prezydent, czyli doktor Jekyll i mister Hyde. Konkurencja tytułów
4.8. Znaczenie dosłowne tytułu. Kto to jest mecenas?
5. Pomijanie i zastępowanie tytułów
5.1. Pan papież i pan ksiądz
5.2. Pan / pani + nazwisko w polemice politycznej i artystycznej
5.3. Schemat pozbawienia i deprecjacji tytułu
5.4. Z powrotem od ty do pan
6. Kiedy tytułu brak
6.1. Czy potrzebny nam zwrot uniwersalny?
6.2. Nazwisko w kulturze Wschodu i Zachodu
6.3. Pan / pani + pełne imię jako szansa na formę uniwersalną
6.4. Czy zwrot pani + imię jest znakiem językowej dyskryminacji kobiet?
7. Ty zamiast pana / pani
7.1. Ty i pan / pani w rozmowie prywatnej
7.2. Ty w sferze publicznej
7.2.1. Teleturniej jako laboratorium form adresatywnych
7.3. Jak się zwracać do nieokreślonego adresata?
7.3.1. Tyw reklamie
7.3.2. Ty administracyjne. Dlaczego nie lubimy bezokolicznika?
8. Identyfikacja rzeczowników tytularnych
8.1. Analiza korpusu
8.2. Kwerendy ankietowe tytułów zawodowych
8.3. Lista polskich rzeczowników tytularnych
9. Charakterystyka polskiego systemu adresatywnego. Podsumowanie
9.1. Językoznawcy o tytułomanii
9.2. IKEA jako forpoczta postępu, czyli równość po szwedzku
9.3. Perspektywy zmian w polskim systemie adresatywnym
II. Asymetria rodzajowo-płciowa
10. Co to jest rodzaj?
10.1. Rodzaj a wzór odmiany
10.2. Systemy przypisywania rodzaju
10.3. Przypisanie rodzaju w polszczyźnie (na tle słowiańskim)
10.4. Wartości kategorii rodzaju. Controller gender i target gender
10.5. Rodzaje i podrodzaje
10.6. Skąd się wziął rodzaj w gramatyce?
10.7. Geneza podrodzajów polskich i słowiańskich
10.8. Zróżnicowanie rodzajów męskich w polszczyźnie
10.8.1. Forma mianownika lm. Kariera końcówki -owie
10.8.2. Uzgodnienie formy czasownikowej w czasie przeszłym
10.8.3. Możliwe przyczyny wykształcenia rodzaju męskoosobowego w polszczyźnie
10.9. Rozszerzanie zakresu synkretyzmu biernika i dopełniacza
10.9.1. Wyznaczoność jako nowa podstawa synkretyzmu
11. Czy rodzaj to płeć?
11.1. Psychologia rodzaju i lingwistyka płci. Wymienne użycie nazw rodzaj i płeć
11.2. Końcówki rodzajowe jako znak płci w antropomorfizacji stylistycznej
11.3. Hermafrodytyzm gramatyczny. Czy 1. i 2. os. Lp. czasownika w czasie przeszłym ma rodzaj nijaki?
11.4. Ile jest płci? Kategorie pośrednie między rodzajem a płcią według Daniela Weissa
12. Asymetria rodzajowo-płciowa a seksizm
12.1. Jak mierzyć seksizm? O przyczynach i skutkach
12.2. Użycie uniwersalne rodzaju i liczby a logika i prawo
12.3. Czy rodzaj męski musi być uniwersalny?
12.4. Reforma rodzajowa polszczyzny
12.5. Gramatyczny rachunek sumienia
13. Asymetrie rodzajowo-płciowe w systemie językowym
13.1 Zaimki męskie
13.2. Kto to jest człowiek? Znaczenie i odniesienie
13.3. Kto się z kim żeni? Perspektywa męska i żeńska w słowniku
13.4. Kobiety i Murzyni. Negatywne konotacje nazw identyfikujących
13.5. Pani minister tańczy, czyli konstrukcje z zaburzoną zgodą rodzajową
13.6. Zaburzona zgoda rodzajowa w innych językach. Hierarchia zgody Greville?a Corbetta
13.7. Konflikt rodzaju. Składnia zgody przy podmiocie złożonym
13.8. Wino, kobieta i śpiew, czyli podmiot złożony osobowo-rzeczowy. Czy gramatyka ma luki?
13.9. Maskulina tantum i stopnie asymetrii rodzajowo-płciowej rzeczowników
13.10. Rodzaj form adresatywnych
14. Nazwy żeńskie w słowotwórstwie
14.1. Relacje słowotwórcze między maskulinum osobowym a feminativum
14.2. Szpieginie i docentki. Historia nazw żeńskich w polszczyźnie
14.2.1. Feminativa a nazwiska żeńskie
14.3. Przyczyny blokady derywacji żeńskiej
14.3.1. Przyczyny zewnątrzjęzykowe, czyli socjologia rodzaju
14.3.2. Ograniczenia fonotaktyczne i estetyczne. Czy socjolożka brzmi niepoważnie?
14.3.3. Co / kto to jest szermierka, czyli strach przed homonimią
14.4. Ograniczenia referencjalne feminatiwów w użyciu i w słowniku
14.4.1. Odniesienie predykatywne superlatywne. Czy najlepsza lekarka może być gorsza od lekarza?
14.4.2. Nauczyciel akademicki w ciąży, czyli słownikowy potencjał referencjalny nazw męskich i żeńskich 14.4.3. Typy rzeczowników męskoosobowych ze względu na użycie uniwersalne w różnych statusach denotacyjnych
14.5. Blokada derywacji rzeczowników tytularnych. Pani mecenas i adwokatka
14.6. Szefowa wyszła z kuchni, czyli stare i nowe nazwy żeńskie
14.6.1. Nowe nazwy żeńskie w słownikach
15. Nazwy męskie, derywaty żeńskie i stereotypizacja płci. Eksperyment
15.1. Cel i przebieg eksperymentu. Dobór zmiennych, forma pytań i kształt ankiety
15.2. Wyniki eksperymentu i wnioski
16. Obraz płci w tekstach
16.1. Skrzydlate słowa i frazeologia
16.2. Kobiety i mężczyźni jako temat tekstów
16.3. Frekwencja form rodzajowych w tekstach. Współczynnik dystansu między rodzajem a płcią
17. Czy kobiety mówią inaczej niż mężczyźni?
17.1. Słowa kluczowe płci
17.2. Czas przyszły złożony, czyli gramatyka płci
Zakończenie
Korpus Języka Polskiego PWN. Podstawy źródłowe analizy
Bibliografia
Wykaz skrótów
Indeks terminów
Indeks zaimków, rzeczowników tytularnych oraz męskich i żeńskich nazw osobowych
Summary