Słownik

Wrażliwość międzykulturowa

Wrażliwość międzykulturowa to pojęcie, które funkcjonuje w kontekście spotkania z różnicami międzykulturowymi, poczucia przynależności do odmiennych kultur i identyfikacji z ich normami i wartościami. Oznacza świadomość różnic występujących między kulturami oraz wyczucie w momencie, gdy następuje spotkanie taką różnicą.

Milton Bennett stworzył model rozwojowy wrażliwości międzykulturowej (Developmental Model of Intercultural Sesitivity, DMIS), który opisuje coraz większy wzrost kompetencji w relacjach międzykulturowych, w miarę jak doświadczanie różnicy kulturowej przez jednostkę staje się coraz bardziej złożone. Bennett przedstawił w swoim modelu sześć stadiów rosnącej wrażliwości na różnice międzykulturowe. Każde ze stadiów jest kolejnym krokiem rozwoju indywidualnej wrażliwości, wzrastającego wyczucia w kontakcie międzykulturowym. Przechodząc przez kolejne fazy modelu, od etnocentryzmu do etnorelatywizmu, osoba uczy się tego rodzaju wrażliwości.

Pierwsze trzy fazy modelu cechuje etnocentryzm, tj. przekonanie danej grupy kulturowej o tym, że jej standardy kulturowe są niejako w centrum rzeczywistości i są lepsze niż te innych grup. Charakterystyczne dla etnocentryzmu są postawy wyższościowe, wrogie, czasem wręcz przemocowe, dyskryminujące, agresywne.

Trzy fazy etnocentryzmu:

1.  Zaprzeczenie istnienia różnicy kulturowej – kultura jednostki przeżywana jest jako jedyna prawdziwa, unikanie innych grup, izolacja psychiczna, izolacja fizyczna od osób reprezentujących odmienne kulturowo grupy, niezainteresowanie różnicami kulturowymi.

2. Obrona  przed różnicą kulturową – osoba jest świadoma występujących różnic kulturowych, jednak to swojej doświadcza jako jedynej prawidłowej, dzieli świat na lepszych „swoich” i gorszych „obcych”,  jest wysoce krytyczna wobec innych kultur.

3. Minimalizacja różnicy kulturowej - różnice są trywializowane lub romantyzowane, uwypuklane jest podobieństwo różnych grup kulturowych między sobą.

Wydobywanie punktów stycznych w fazie minimalizacji nie jest jednak jeszcze zakończeniem procesu budowania kompetencji kulturowej.  Aby mogło do tego dość, konieczne jest przejście trzech etapów fazy etnorelatywizmu, w której różnice między kulturami nie są postrzegane jako zagrażające, lecz raczej jako wyzwanie. 

Trzy fazy etnorelatywizmu:

1.  Akceptacja różnicy kulturowej – kultura danej jednostki przeżywana jest jako jeden z wielu dostępnych sposobów doświadczania rzeczywistości i jeden z wielu istniejących światopoglądów. Różnice między kulturami zostają tu dostrzeżone i uznane. Ta akceptacja dla sytuacji istnienia różnic nie oznacza, że kultura inna niż własna jest oceniana pozytywnie, natomiast osoba szanuje inne kultury i interesuje się nimi.

2. Adaptacja – w tej fazie światopogląd jednostki rozszerza się i włączone weń zostają elementy z innych światopoglądów, jednostka dodaje do swojego zestawu zachowań nowe, takie, które pozwolą jej się komunikować z osobami z innych kultur. W tej fazie mamy do czynienia z empatią, czyli umiejętnością wczucia się w daną sytuację z innego punktu widzenia, niż własna kultura.

3. Integracja  - na tym etapie jednostka osiąga najwyższy poziom kompetencji międzykulturowej. W umyśle jednostki dokonuje się próba połączenia wielu różnych punktów widzenia charakterystycznych dla różnych kultur i jest to proces ciągłego definiowania swojej własnej tożsamości, w zależności od aktualnych doświadczeń życiowych.  W efekcie taka osoba może już nie przynależeć do żadnej kultury, a stać się tzw. zintegrowanym outsiderem.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet

Źródła

  • Silvio Martinelli, Mark Tayor, Uczenie się międzykulturowe. Pakiet szkoleniowy nr 4, Wydawnictwo Rady Europy, Warszawa 2000

  • Monika Chutnik, Szok kulturowy. Przyczyny, konsekwencje, przeciwdziałanie, Universitas, Kraków 2007

Publikacje z zakresu