Słownik

Wielokulturowość

Pojęcie rozumiane na różne sposoby (za Grzymała –Kazłowska, 2008):

1) Opis faktu jakim jest kulturowe zróżnicowanie społeczeństwa i wielości kultur w jego obrębie.

2) Polityka zmierzająca do określonego ułożenia relacji międzygrupowych w warunkach wielokulturowości – najczęściej odnosi się do modelu relacji imigrantów ze społeczeństwem przyjmującym.

3) Ideologia promująca zróżnicowanie i ochronę kultur mniejszości.

Zależnie od dominującego w danym państwie układu wielokulturowego (wielokulturowość jako konsekwencja migracji czyli relatywnie nowy stan versus historyczne współistnienie w ramach jednego państwa różnych narodów/grup etnicznych) preferowane jest jedno z trzech podejść do wielokulturowości. W Polsce – kraju silniej emigranckim niż przyjmującym imigrantów, z historyczną pamięcią mozaiki wieloetnicznej - wielokulturowość najczęściej pojawia się w deskryptywnym ujęciu (punkt 1). 
Natomiast w krajach będących częściej  gospodarzami dla grup imigranckich, takich, jak Holandia, Francja, Wielka Brytania, USA czy Kanada używa się głównie definicji polityczno-ideologicznych (punkty 2 i 3).

Często zamiennie używany ze słowem multikulturalizm (od angielskiego multiculturalism = wielokulturowość), które silniej ma podkreślać polityczny wymiar podejścia do relacji między grupami imigranckimi a społeczeństwem przyjmującym. W tym rozumieniu pojęcie spopularyzowane w latach sześćdziesiątych XX wieku, jako wyraz odejścia i negacji dotychczasowych asymilacyjnych tendencji wobec imigrantów i imigrantek. Asymilację zaczęto uważać za niezgodną z zasadami państwa demokratycznego. Lata osiemdziesiąte przyniosły większe uznanie dla różnych kultur (nie tylko dominującej) w sferze publicznej, a prawa mniejszości zaczęto stopniowo uwzględniać w systemach prawnych i działaniach administracji różnych państw. Początek XXI wieku przyniósł pewne zwątpienie w wielokulturowość rozumianą jako podejście uwzględniające prawa kulturalne imigrantów i ich integrację. W wielu państwach zaczęto wycofywać się z „wielokulturowych projektów integracyjnych” nie przynoszących harmonijnego współżycia różnych kulturowo grup. Powstałe i promowane w ramach polityki wielokulturowości „instytucje wielokulturowe” takie, jak organizacje imigranckie oraz specjalne komisje i ciała konsultacyjne powoływane przez administrację państwową zaczęto krytykować za ich sztuczną i formalną rolę, ale również dostrzeżono paternalistyczne podejście państwa do nich. Okazało się, że część z nich funkcjonuje na bazie tradycyjnych, niedemokratycznych form władzy i przywództwa, stojących w sprzeczności z ideami demokratycznymi przyświecającymi organizacji społeczeństw przyjmujących. Badacze i politycy przewidujący odwrót ku bardziej asymilacyjnym rozwiązaniom zastanawiają się czy instytucje państwowe podjęły wystarczający wysiłek w dostosowywaniu swojego sposobu działania do zwiększającego się zróżnicowania kulturowego.

Opracowane przez: Dominika Cieślikowska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Źródła

  • Grzymała –Kazłowska Aleksandra, Integracja – próba rekonstrukcji pojęcia.  W: Grzymała –Kazłowska A., Łodziński S. (red.), Problemy integracji imigrantów. Koncepcje, badania, polityki,  Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa: 2008, s. 29 – 49.

  • Łodziński Sławomir, Integracja i kultury imigrantów. Spory wobec ochrony praw społeczności imigranckich w Europie. W: Grzymała –Kazłowska A., Łodziński S. (red.), Problemy integracji imigrantów. Koncepcje, badania, polityki,  Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa: 2008, s. 72 – 91. 

Publikacje z zakresu