Słownik

WID – strategia Women In Development (Kobiety w polityce rozwojowej, Kobiety w rozwoju)

WID – strategia Women In Development (Kobiety w polityce rozwojowej, Kobiety w rozwoju). Zagadnienie z obszaru polityk rozwojowych. Podejście Women In Development (WID) jest obok koncepcji Gender And Development (GAD) jedną z perspektyw uwzględniania kwestii płci w działaniach na rzecz społecznego rozwoju. Została ono zaproponowana i rozwijana przez badaczki feministyczne i praktyczki ruchu kobiecego w latach 70. XX wieku. W odróżnieniu do zaproponowanego w latach 90. podejścia Gender And Development (GAD), która odnosi się do relacji między kobietami a mężczyznami, strategia WID w centrum zainteresowania stawia same kobiety i ich sytuację, uznając je za grupę wykluczoną i marginalizowaną, przede wszystkim w kontekście aktywności w obrębie rynku pracy.

Podstawowe założenia tego podejścia były sygnalizowane przez działaczki ruchów kobiecych z całego świata i wdrażane na poziomie międzynarodowym począwszy od tzw. Dekady Kobiet, ogłoszonej przez Organizację Narodów Zjednoczonych na lata 1976-1985, po pierwszej Światowej Konferencji Kobiet w Meksyku w 1975 r. Konferencja ta była pierwszym tak silnie widocznym wydarzeniem koncentrującym uwagę świata na sytuacji życiowej kobiet w różnych krajach, zwracającym uwagę na fakt, że dotychczas podejmowane działania na rzecz globalnego rozwoju nie poprawiają sytuacji kobiet – ponieważ kobiety w ogóle nie są uwzględniane jako grupa docelowa działań. Badaczki i działaczki zaangażowane w działania na rzecz rozwoju wskazywały, że kobiety jako grupa są niewidoczne w badaniach i brakuje danych dotyczących warunków życia kobiet i ich aktywności, a zatem brakuje kompleksowo planowanych działań na rzecz kobiet, rozpoznających ich sytuację i do niej się odnoszących.

Realizowane w tym czasie koncepcje rozwoju społecznego nie uwzględniały faktu, że w zależności od płci, ludzie  mogą mieć zróżnicowane potrzeby życiowe, wynikające z warunków, w jakich funkcjonują.  WID to pierwsza koncepcja rozwoju społecznego, która odnosi się do niewidoczności doświadczeń kobiet w procesach planowania społecznego rozwoju. Dlatego też WID charakteryzuje m.in. postulat prowadzenia działań na rzecz rozpoznania sytuacji kobiet jako odrębnej grupy i podniesienia poziomu wiedzy warunkach, w jakich żyją i problemów, z jakimi się spotykają. Kluczowym w tym podejściu obszarem zainteresowania jest rynek pracy. WID – uwzględnianie kobiet w rozwoju – zakłada zatem gromadzenie danych o funkcjonowaniu kobiet w sferze gospodarki. Środkiem zaradczym wobec wykluczenia kobiet proponowanym w ramach koncepcji WID ma być włączenie kobiet w polityki rozwojowe i szerzej, w główny nurt życia ekonomicznego, politycznego i społecznego. Kobietom powinny zostać zapewnione większe możliwości  dostępu do usług, szerokiego wachlarza zawodów i stanowisk decyzyjnych.

WID skupia się na kobietach jako grupie, mającej określone potrzeby i oczekiwania ze względu na swoją płeć i związane z nią doświadczenia . Potrzeby, na które działania realizowane w ramach WID odpowiadają, to tzw. potrzeby praktyczneSą to takie potrzeby, które muszą zostać w sposób podstawowy koniecznie zabezpieczone, by codzienne funkcjonowanie kobiet było możliwe, pomimo sytuacji faktycznej nierówności z mężczyznami. To takie proste, materialne potrzeby bytowe, jak dostęp do podstawowej opieki medycznej i instytucji opieki nad dziećmi, stabilny, podstawowy dochód zapewniający względne bezpieczeństwo ekonomiczne, dostęp do środków transportu itp. Realizacja tych potrzeb może poprawić bieżące warunki życia kobiet, ale nie wpływa na ich społeczne położenie i postrzeganie jako aktywnych podmiotów, może za to wzmacniać ich postrzeganie jako osób odpowiedzialnych za gospodarstwo domowe i rodzinę, odwołując się do tradycyjnego kontraktu płci. Jednocześnie potrzeby strategiczne muszą zostać zabezpieczone, by można było podejmować skuteczne kroki dla długoterminowego i trwałego wyrównywania statusu kobiet i tworzenia warunków dla przemian w relacjach między płciami.

W nurcie WID, na poziomie instytucjonalnym, tworzone są specjalne biura czy departamenty ds. kobiet, programy i projekty kierowane specjalnie do kobiet, które społeczną problematykę płci traktują jako odnoszącą się do kobiet (ale już nie do mężczyzn). Celem takich tworzonych instytucji jest poprawa sytuacji kobiet w zestawieniu z sytuacją mężczyzn, tak by kobiety były traktowane na równi z mężczyznami. Jednocześnie jedynie w niewielkim stopniu jednostki te odnoszą się do pozycji mężczyzn i kulturowych uwarunkowań funkcjonowania kobiet w relacji do mężczyzn w społeczeństwie. W tym momencie w Polsce realizowane są, szczególnie w ramach projektów dofinansowanych ze środków europejskich, przede wszystkim działania w tym właśnie nurcie – przeznaczone dla kobiet, mające za zadanie polepszać sytuację kobiet w obszarze zatrudnienia, najczęściej bez odwołania do kulturowych, genderowych uwarunkowań funkcjonowania kobiet. To w tym nurcie mieszczą się działania skierowane na godzenie życia zawodowego z osobistym – przez kobiety, lecz już nie przez mężczyzn.

W tym założeniu kobiety są traktowane jako jednorodna grupa, której przedstawicielki napotykają na te same problemy, bez uwzględniania różnic między nimi . Dlatego popularnym celem stawianym inicjatywom realizowanym w ramach tego podejścia, jest „aktywizacja” kobiet, traktowanych najczęściej jak bierne odbiorczynie działań. Koncepcja WID nie dostrzega tego, jak bardzo już aktywne są kobiety w  różnych sferach życia, a także przyczynę gorszego położenia kobiet ze względu na płeć sytuuje po stronie kobiet (a nie społecznych uwarunkowań płci).  

Podejście to jest cenne jako skuteczne narzędzie wspierania kobiet w perspektywie krótkoterminowej, jednocześnie w niewielkim wymiarze wspierając procesy emancypacji kobiet i budowania przez nie strategicznej niezależności. Co jednak szczególnie ważne, bez podjęcia działań odnoszących się do praktyki funkcjonowania kobiet w tradycyjnych ramach i codziennych warunków życia kobiet jako grupy marginalizowanej (WID), nie jest możliwe wdrażanie bardziej zaawansowanej strategii sprzyjającej przeobrażeniom ról płci (GAD). W ten sposób działania w ramach WID mogą i powinny poprzedzać lub być prowadzone równolegle z działaniami w ramach GAD.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet
Przesłanki Płeć

Źródła

  • Chege Rose, Gender mainstreaming w projektach rozwojowych. Niezbędnik trenerski, tłum. Natalia Sarata, Fundacja Przestrzeń Kobiet i Fundacja Edukacja dla Demokracji, Szczawnica-Warszawa 2010  

  • Mukhopadhyay Maitrayee, Gerard Steehouwer, Franz Wong, Politics of the Possible. Gender mainstreaming and organisational change: Experiences from the field, KIT - Royal Tropical Institute, Oxfam, Oxfam Novib, Amsterdam-London 2006  

  • Sarata Natalia, Strategie wyrównywania szans [w:] Równość szans kobiet i mężczyzn a rynek pracy. Poradnik dla instytucji rynku pracy, red. Małgorzata Borowska, Maja Branka, Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich, Warszawa 2010

Publikacje z zakresu