Słownik

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz rehabilitacji osób niepełnosprawnych

Ustawa została uchwalona w 1997 roku i zastąpiła obowiązującą od 1991 roku Ustawę o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych.  To podstawowy dokument dla funkcjonowania osób niepełnosprawnych w Polsce.  W okresie transformacji ustrojowej był to dokument wyznaczający kierunek działań państwa wobec obywateli z niepełnosprawnościami. W 1991 roku państwo polskie,  uznając zasadę równości szans osób niepełnosprawnych, tworzyło politykę zatrudnienia mającą na celu rehabilitację zawodową  i społeczną osób niepełnosprawnych.  Na przestrzeni lat sama ustawa fizycznie bardzo się rozrosła: od sześciu stron w 1991 roku do osiemdziesięciu stron w 2012 roku. Ustawa była kilkadziesiąt razy nowelizowana.

Ustawa wprowadza system wspierania zatrudnienia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy.   W czasach PRL osoby niepełnosprawne były zatrudnione głównie w spółdzielniach inwalidów. Rozwiązania zaproponowane w ustawie wspierały wyjście z zatrudnieniowego getta i dawały pracodawcom zachęty finansowe do zatrudniania pracowników z niepełnosprawnościami. Wprowadzała też kary finansowe za niezatrudnianie odpowiedniego procentu osób niepełnosprawnych.  Do wspierania zatrudnienia osób niepełnosprawnych powołano fundusz celowy:  Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, którego głównym zadaniem było wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy .  Ustawa powoływała również stanowisko Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych, który miał zajmować się opracowywaniem polityki prozatrudnieniowej.

Ustawa opisuje system orzekania o niepełnosprawności w tym stopnie niepełnosprawności, tak dla celów rentowych, jak pozarentowych.

Ustawa definiuje też zakres pojęcia rehabilitacji osób niepełnosprawnych, które w ujęciu tego dokumentu oznacza zespół działań, w szczególności organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych i społecznych, zmierzających do osiągnięcia, przy aktywnym uczestnictwie tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej.

Ustawa precyzuje także uprawnienia osób niepełnosprawnych związane z zatrudnieniem i organizacją pracy, między innymi dotyczące czasu pracy i urlopu wypoczynkowego. Opisane są uprawnienia dotyczące poruszania się z psem asystującym.

Dużą część ustawy zajmują uprawnienia i obowiązki pracodawców w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych, w tym dofinansowania tworzenia miejsc pracy.

Ustawa opisuje także zadania samorządów różnego szczebla w działaniach na rzecz niepełnosprawnych. 

Od kilku lat trwa dyskusja na temat skuteczności systemu wspierania osób niepełnosprawnych, jaki stworzyła ustawa, ze względu na niższy od oczekiwanego poziom zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Opracowane przez: Małgorzata Peretiatkowicz-Czyż i Piotr Todys
Fundacja TUS

Źródła

  • Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

  • Ustawy z dnia 9 maja 1991roku o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych 

  • Debata "20 lat ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej",  „Dziennika Gazeta Prawna”, 11 lipca 2011 r.

Publikacje z zakresu