Słownik

Tożsamość społeczna / tożsamość osobista

Tożsamość jest zestawem społecznych utożsamień, identyfikacji jednostki, wykorzystywanych przez nią do opisu siebie samej. Rozróżniamy dwa rodzaje tożsamości – osobistą i społeczną.

Tożsamość osobista, nazywana też indywidualną, jest konstruktem, który daje jednostce obraz własnej osoby, sposobów działania, przeżywania świata, odczuwania. Służy samookreśleniu się osoby z intencją odróżnienia się od innych ludzi, podkreślenia swojej wyjątkowości, indywidualności, odczuwania siebie jako jednostki wewnętrznie spójnej, w własną historią. Tożsamość osobista buduje się wokół cech osobowości, takich cech wrodzonych, jak płeć, „rasa”, wiek, etniczność, orientacja psychoseksualna, (niepełno)sprawność (tożsamość pierwotna) oraz takich cech, na które osoby w trakcie swojego życia mają większy wpływ, jak stan cywilny, wykształcenie, wyznanie, miejsce zamieszkania, status rodzinny, sytuacja ekonomiczna (tożsamość wtórna). Buduje się w odniesieniu do podobieństw i różnic w stosunku do wszystkich innych osób, które nie są „mną”.

Tożsamość grupowa pozwala natomiast włączyć siebie we wspólnotę, określić się jako członek/członkini ważnej grupy odniesienia, podkreślić przynależność, podobieństwo, korzystać z poczucia bezpieczeństwa i akceptacji, jakie daje grupa. Tożsamość grupowa może być także nadawana zewnętrznie, w ramach społecznych procesów kategoryzacji, jako społeczne identyfikowanie osoby „jako” należącej do danej grupy wyróżnionej ze względu na daną cechę, mimo braku jej osobistej identyfikacji z tą cechą.  Z takim zewnętrznym przypisaniem wiążą się wtedy zazwyczaj stereotypy, czyli generalizujące przekazy dotyczące zwykle nacechowanych negatywnie charakterystyk osób należących do danej grupy.

Tożsamość osoby jest zwykle wypadkową postrzegania siebie przez swoją osobistą wizję samego / samej siebie i jednocześnie włączania w obręb osobistej tożsamości cech wspólnych dla członków własnej grupy. W sytuacji kontaktu międzygrupowego wzmacnia się tendencja do wysuwania się tożsamości grupowej na pierwszy plan, wtedy przynależność do grupy służy także odróżnieniu się od grupy „innej’, „obcej” i budowaniu poczucia wspólnoty także dzięki temu przeciwstawieniu. W sytuacji takiego kontaktu istnieje zwykle tendencja do stawiania własnej grupy ponad innymi grupami, przypisywanie im niższej wartości, niż grupie własnej, postrzeganie grupy „obcej” jako mniej zróżnicowanej niż własna, a własnej jako wysoce różnorodnej, surowszego oceniania grupy „innej” niż własna i łagodniejszego oceniania takich samych zachowań we własnej grupie. W oparciu o te mechanizmy międzygrupowe wytwarzają się, wzmacniają i reprodukują stereotypy, uprzedzenia i dyskryminacja, które zawsze odnoszą się do osób w kontekście przynależności do grupy.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet

Źródła

  • Dominika Cieślikowska, Tożsamość społeczna [w:] Edukacja antydyskryminacyjna. Podręcznik trenerski, red. Maja Branka, Dominika Cieślikowska, Stowarzyszenie Willa Decjusza, Kraków 2010  
  • C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone, Stereotypy i uprzedzenia. Najnowsze ujęcie, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1999  
  • Todd D. Nelson, Psychologia uprzedzeń, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003
Publikacje z zakresu