Słownik

Tokenizm

Tokenizm (od angielskiego token – żeton) jest praktyką posługiwania się przez grupy dominujące reprezentantkami/tami grup mniejszościowych dla udowodnienia, ze w praktykach społecznych czy instytucjonach zdominowanych przez reprezentantów/tki grup większościowych, nie istnieje dyskryminacja czy wykluczenie osób z mniejszości. Tokenizm ma za zadanie stworzyć wrażenie równości, podczas gdy w rzeczywistości zaciera faktycznie funkcjonujące nierówności. Tokenizm najbardziej widoczny jest w polityce i na rynku pracy, w Polsce szczególnie w odniesieniu do kobiet.

Carolyn G. Heilbrun w 1979 roku w książce „Reinventing Womenhood” opisała proces, w wyniku którego te nieliczne kobiety, które pokonały „szklany sufit” i zajęły wysokie stanowiska w swoich firmach, zyskały miano „honorowych mężczyzn”. Heilbrun pisze, że stały się one najbardziej oddanymi strażniczkami zastanego układu relacji, męskich wzorów postępowania, wspierania się, ich reguł i przywilejów, jako że takie właśnie „zasady gry” gwarantowały utrzymanie się w androcentrycznym i premiującym „męskie” style działania systemie. Niechętnie wspierając inne kobiety w dążeniu do osiągania wysokich stanowisk (mówimy tu o zjawisku „podciągania drabiny”), przyjmują zasady działania w sieci skonstruowanej na podstawie doświadczeń mężczyzn i przez nich zdominowanej (patrz: androcentryzm). Ich obecność na wysokich stanowiskach stwarza wrażenie równości szans obu płci w dostępie do stanowisk decyzyjnych. Heilbrun określiła takie kobiety mianem token women – „kobiet-żetonów”, których postacie, nazwiska, przykłady niejako rzuca się na stół gry, przywołuje, gdy padają zarzuty o dyskryminację kobiet w dostępie do wysokich stanowisk. Obecność „kobiet-żetonów”, ich wyrazistość, ma być dowodem na równość i nieistnienie barier, z którymi mierzyć się muszą kobiety ze względu na panujące stereotypy płci .Tymczasem łatwość, z jaką przychodzi wskazywanie kobiet zajmujących wysokie stanowiska czy pełniących ważne funkcje publiczne, jest tylko pozornym dowodem równości – sama ona stanowi dowód na to, jak bardzo kobiety wyróżniają się z męskiego „tła”, ich wyrazistość, specyficzność dowodzi, jaką rzadkość stanowią. Pokonanie przez nie ograniczeń strukturalnych, „szklanego sufitu”, jest sukcesem, który sprawia, że stają się widoczne i zdaje się potwierdzać, że cały system funkcjonuje prawidłowo.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet
Przesłanki Płeć
Obszar Praca

Źródła

  • Maggie Humm, Słownik teorii feminizmu, Semper, Warszawa 1993  
  • Carol Lee Bacchi, Dyskryminacja: kto jest odpowiedzialny? [w:] Siemieńska Renata (red.), Aktorzy życia publicznego. Płeć jako czynnik różnicujący, Wydawnictwo Naukowe „Scholar, Warszawa 2003
Publikacje z zakresu