Słownik

Strajk reprodukcyjny

Strajk reprodukcyjny to świadome i dobrowolne zaprzestanie wykonywania prac i czynności reprodukcyjnych przez kobiety (z uwagi na przypisane im stereotypowo role społeczno-kulturowe) w danym okresie czasu. Jest to forma nacisku politycznego i protestu społecznego wskazującego na wagę nieodpłatnych prac wykonywanych przez kobiety w domu na rzecz reprodukcji społecznej i kulturowej (ekonomia opieki), oraz istotę sfery prywatnej/intymnej kobiet, która jest jednocześnie polityczna (za Carol Hanisch, 1970 r.), stosowany w momencie podejmowania kluczowych decyzji politycznych związanych z przeniesieniem przez państwo kosztów reprodukcji na gospodarstwa domowe (poprzez np. likwidację lub prywatyzację żłobków i przedszkoli, domów opieki, świetlic, szkół, czy wprowadzenie odpłatności za usługi medyczne) lub wprowadzanie zapisów prawnych ograniczających wolność kobiet do decydowania o własnym ciele i życiu (poprzez np. zakaz lub ograniczenie możliwości przerywania ciąży, in-vitro czy antykoncepcji).

Strajk reprodukcyjny utożsamiany jest najczęściej z odmową seksu (sex strike), czy też wstrzymaniem decyzji o posiadaniu dzieci. W pierwszym przypadku stosowany jest najczęściej, aby wywrzeć polityczny nacisk na mężczyzn np. by  zakończyli działania wojenne. Pierwszy taki strajk opisano w literaturze starożytnej Grecji. Arystofanes w sztuce Lizystrata z 411 r. p.n.e. (Arystofanes 1962) przedstawia losy bohaterki Gromiwoji (tej, co „rozwiązuje wojsko”), obywatelki ateńskiej, która wzywa Atenki, Spartanki, Beotki i Koryntianki do złożenia przysięgi na dzban czerwonego wina z wodą, że odmówią współżycia swoim mężom i kochankom do czasu zakończenia przez nich wojny (peloponeskiej). Odmowa seksu stosowana jest także współcześnie np. mieszkanki Teksasu wezwały Amerykanki do niewyrażania zgody na współżycie z mężczyznami w dniach 28 kwietnia – 5 maja 2012 roku w ramach akcji „no access sex strike” w ramach sprzeciwu wobec prób ograniczenia ich praw reprodukcyjnych (No Access Sex Strike 2012).

W drugim przypadku kobiety odkładają decyzje o rodzeniu dzieci, gdyż wsparcie dla młodych matek w postaci infrastruktury takiej jak żłobki i przedszkola, opieki medycznej oraz pomocy finansowej (płatny urlop macierzyński i wychowawczy) kurczy się na całym świecie. Dodatkowo ogromna presja wywierana przez media (kształtowanie wizerunku idealnej matki) oraz narzucone role społeczno-kulturowe, wedle których to kobieta jest odpowiedzialna za sferę prywatną i prace reprodukcyjne, wywołują lęk przed macierzyństwem. Niedocenianie prac wykonywanych w domu (gdyż nie są one wynagradzane) oraz intensyfikacja pracy (oprócz pracy produkcyjnej przybywa obowiązków domowych), sprawiają, że w krajach takich jak Polska kobiety rodzą mniej dzieci (ujemny przyrost naturalny na początku lat dwutysięcznych (GUS 2011)), a decyzje o niskiej dzietności podejmowane przez kobiety w danym społeczeństwie nazywane są właśnie „strajkiem reprodukcyjnym”

Opracowane przez: dr Zofia Łapniewska

Przesłanki Płeć

Źródła

  • Arystofanes B. (1962), Lysistrate [w:] Komedie, przeł. i oprac. S.Srebny, Warszawa.  

  • GUS (2011), Podstawowe informacje o rozwoju demograficznym Polski w latach 2000 – 2010, Główny Urząd Statystyczny, Departament Badań Demograficznych, Warszawa.  

  • No Access Sex Strike (2012), http://www.noaccesssexstrike.org/index.html, dostęp: 07.06.2012

Publikacje z zakresu