Słownik

Społeczny kontrakt płci

Społeczny kontrakt płci to pojęcie opisujące podział pracy między kobietami i mężczyznami, funkcjonujący w danej kulturze. Podział ten skutkuje obciążeniem kobiet większością prac wykonywanych na rzecz gospodarstwa domowego, dzieci oraz innych osób zależnych, oraz obciążeniem mężczyzn pracą zawodową. Są to zatem jawne i ukryte zasady, które określają relacje między płciami, przypisując kobietom i mężczyznom inne obowiązki, powinności, inny zakres pracy.

Kontrakt płci niesie dla kobiet i mężczyzn zupełnie inne skutki – na kobiety nakłada oczekiwania dotyczące dbania o dom i dzieci, ich funkcjonowanie na rynku pracy jest tutaj drugorzędne i traktowane jako ekonomiczna konieczność. Na mężczyznach spoczywa z kolei przymus dbania o stabilność finansową rodziny, a także społeczne zobowiązanie do funkcjonowania na rynku pracy, nieograniczania swojej aktywności do obowiązków domowych, co tym samym uniemożliwia budowanie więzi emocjonalnych z innymi członkami/członkiniami rodziny. Podobny podział obowiązków związanych z domem funkcjonuje również w rodzinach i związkach, gdzie obie osoby pracują zawodowo (a także w sytuacjach, kiedy mężczyzna jest osobą bezrobotną – nadal większość obowiązków domowych wykonuje kobieta).

Warto tu zauważyć, że społeczny kontrakt płci wartościuje obowiązki przypisywane kobietom i mężczyznom – wyżej cenimy pracę zawodową i zarobkową niż pracę na rzecz gospodarstwa domowego i rodziny. Wyżej cenimy sukcesy w pracy niż sukcesy wychowawcze. Częściej doceniamy kierowanie firmą niż domem. A zatem zajęcia wykonywane przez mężczyzn wiążą się z prestiżem, zajęcia wykonywane przez kobiety nie są zaś traktowane jak praca, jak działanie wymagające konkretnego wysiłku i określonych kompetencji.

Kontrakt płci wynika z odmiennej socjalizacji dziewcząt i chłopców / kobiet i mężczyzn, w ramach której kształtowana jest płeć kulturowa (gender). W tym procesie dziewczęta i kobiety otrzymują wiele przekazów dotyczących odpowiedzialności kobiet za szereg czynności domowych, opiekę nad dziećmi, dbanie o relacje i budowanie poczucia bezpieczeństwa – to normy i oczekiwania zamykające się w sformułowaniu „strażniczka domowego ogniska”, często uważane za „naturalne” dla każdej kobiety. Jednocześnie chłopcy i mężczyźni dostają jednoznaczne sygnały wskazujące, że prace domowe nie są dla nich (choć mogą w nich czasem „pomagać”), ważna jest natomiast praca domowa, kariera i utrzymanie rodziny.

Społeczny kontrakt płci karmi się stereotypami płci, zaciera różnice indywidualne, nie akceptuje kobiet i mężczyzn prowadzących życie w sposób dla swojej płci nietypowy.

Kontrakt płci niesie ze sobą także konkretne skutki dla gospodarki – jest niesprawiedliwy i nieefektywny ekonomicznie, zarówno dla indywidualnych osób, jak i rozwoju gospodarczego: kobiety mają ograniczone możliwości pracy zarobkowej, mężczyźni – mniejszy udział w sferze prywatnej. W kontekście gospodarki kontrakt płci powoduje utratę kapitału ludzkiego kobiet-pracownic.

Opracowane przez: Małgorzata Jonczy-Adamska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Przesłanki Płeć

Źródła

Publikacje z zakresu