Słownik

Seksizm

Seksizm to pogląd o wyższości jednej płci nad drugą. Nierówność wg tego przekonania jest uzasadniana naturą lub kwestiami kulturowymi. Może dotyczyć wymiaru biologicznego, moralnego, intelektualnego. Najczęściej pojęcie to stosowane jest w kontekście postrzegania kobiet ze względu na ich płeć, jednak może być także używane w odniesieniu do negatywnego nastawienia, przekonań, działań wobec mężczyzn.

Termin został wprowadzony w 1965 roku przez Pauline M. Leet, profesorkę języka angielskiego, która w swoim konferencyjnym wystąpieniu Women and the Undergraduate użyła go po raz pierwszy w odniesieniu do praktyki wykluczania kobiet z antologii poetyckich, odwołując się analogii z funkcjonującym już wcześniej pojęciem rasizmu.  W 1968 roku we wprowadzeniu do książki Born Female: The High Cost of Keeping Women Down pojęcie to dodefiniowała i spopularyzowała Caroline Bird.

Seksizm ma charakter ocenny – odnosi się nie tylko do różnicowania, ale także do wartościowania osób ze względu na ich płeć; to nie tylko przekonanie, że kobiety są różne od mężczyzn, ale także osąd, że są gorsze. Za poglądem może iść też działanie, nierówne potraktowanie lub zaniechanie ze względu na płeć, określane jako dyskryminacja ze względu na płeć.

Seksistowskie przekonania są kształtowane, przekazywane i utrwalane społecznie. Wpływaja na relacje indywidualne, osobiste, przejawiają się także w działaniach grup i instytucji. Mogą mieć charakter jawny, jak i ukryty – w obu formach oddziałują na postrzeganie osób należących do danej płci, podejmowanie lub zaniechanie działań wobec nich, a także ich pozycje w strukturze społecznej.

Badaczki wskazują, że seksizm może funkcjonować na kilku różnych poziomach. W relacjach indywidualnych będzie określany jako seksizm osobisty i przekłada się na gorsze, uprzedzone traktowanie w relacjach interpersonalnych. Może być też cechą charakterystyczną dla funkcjonowania danej instytucji, kiedy wartości, normy, struktura i praktyki danej instytucji przekazują uprzedzenia ze względu na płeć, przypisują osobom niższą wartość ze względu na faktu urodzenia się kobietą (lub mężczyzną) oraz prowadzą działania oddające te przekonania. Seksizm może mieć też charakter systemowy (kulturowy), gdzie cała struktura społeczna oddaje przekonanie o wyższej wartości jednej z płci, najczęściej mężczyzn – jest to cecha charakterystyczna patriarchalnego porządku społecznego. Cechą takiego porządku jest m.in. jawne lub ukryte przyzwolenie na przemoc wobec kobiet ze względu na płeć.

Przykładem oddziaływania seksizmu systemowego jest np. w Polsce uregulowanie prawne systemu emerytalnego, w którym wiek przechodzenia na emeryturę jest nierówny, przez co świadczenia emerytalne kobiet są znacząco niższe niż mężczyzn, a kobiety przez to podlegają zagrożeniu ubóstwem (feminizacja biedy). Za przejaw seksizmu systemowego może być także uważane takie uregulowanie prawne, które nie uznaje przestępstwa zgwałcenia za przestępstwo ścigane z urzędu, lecz na wniosek osoby, która doświadczyła tej formy przemocy.  

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet
Przesłanki Płeć

Źródła

Publikacje z zakresu