Słownik

Queer disability studies

Intersekcjonalne studia nad zagadnieniami nieheteroseksualności i queer oraz niepełnosprawności.

Pierwsze prace poświęcone queer disability studies pojawiły się w latach 90. XX w. Za prekursorów tego nurtu uważa się m. in Eli Clare („Exile and Pride: Disability, Queerness, and Liberation”, 1999) Raymond Luczak („Eyes of Desire: A Deaf Gay and Lesbian Reader”, 1993), Shelley Tremain („Pushing the Limits: Disabled Dykes Produce Culture”, 1996), Victoria A. Brownworth i Susan Raffo („Restricted Access: Lesbians on Disability”, 1999) oraz Robert McRuer i Abby L. Wilkerson (“Desiring Disability: Queer Theory Meets Disability Studies”, 2003).

Teoria i praktyka queer disability studies skupia się nie tylko na osobach doświadczających dyskryminacji wielokrotnej ze względu na orientację seksualną i niepełnosprawność, ale zdecydowanie bardziej na poszukiwaniu wspólnych dla tych ruchów emancypacyjnych przyczyn i kategorii wykluczeń oraz na wspólnych strategiach walki.

W refleksjach na temat sytuacji osób nieheteroseksualnych i z niepełnosprawnościami podkreśla się ich nienormatywność. Jedna i druga kategoria została w przeszłości zdefiniowana w paradygmacie medycznym jako patologia i choroba, w kategoriach społecznych – jako odmieńcy. Wspólnym dla osób nieheteroseksualnych i z niepełnosprawnościami obszarem wykluczeń pozostaje ciało i seksualność – dwa obszary nieodłącznie ze sobą powiązane. Dominująca definicja zdrowego, sprawnego i pięknego ciała (compulsory able-bodiedness) zdolnego do tzw. normalnego pożądania i normalnego aktu seksualnego (compulsory heterosexuality) stygmatyzuje osoby queer i niepełnosprawne jako niekompletne, słabe i dziwaczne. Studia poświęcone queer i niepełnosprawności analizują w jaki sposób społeczeństwo w nieustanny sposób reprodukuje te wykluczające normy i w jaki sposób się one przejawiają.

Queer disability studies jest nurtem krytycznym wobec klasycznych ruchów tożsamościowych, jakimi jest ruch LGBT i ruch na rzecz osób niepełnosprawnych, zarzucając im z jednej strony bazowanie na jednowymiarowej tożsamości (możliwe jest wyłącznie i niezmiennie bycie osobą homo- lub biseksualną albo osobą niepełnosprawną), z drugiej – próbę stworzenia jak najbardziej zbliżonego do normy wizerunku geja/lesbijki czy osoby niepełnosprawnej (jeżeli osoba nieheteroseksualna to dobrze sytuowana, jeżeli osoba niepełnosprawna to hetereoseksualna, obie z pragnieniem założenia tradycyjnej rodziny).

Stąd queer disability studies odrzucając wartościowaną przez społeczeństwo kategorię tożsamości, postuluje zbudować wspólną polityczną agendę osób nieheteroseksualnych i z niepełnosprawnościami wokół konkretnych tematów, takich jak ubóstwo, system opieki zdrowotnej, ochrona środowiska itd.

Warto podkreślić, że nurt ten kontynuuje, zapoczątkowaną przez teorię queer strategię subwersywności.  Znajduje to odbicie m. in w języku. Jeden z głównych twórców nurtu -  Robert McRuer w odniesieniu do  queer disability studies używa terminu crip theory, gdzie słowo ,crip' (podobnie jak sformułowanie ,queer') pierwotnie było (i jest) określeniem obelżywym wobec osób z różnymi niepełnosprawnościami.

Opracowane przez: Magdalena Chustecka
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Obszar Nauka

Źródła

Publikacje z zakresu