Słownik

Przesłanki dyskryminacji

Przesłanki dyskryminacji to takie charakterystyki osób indywidualnych czy grup ludzi, które stają się przyczyną gorszego traktowania w życiu społecznym, politycznym, zawodowym czy prywatnym. Powodują wyróżnienie osób i przypisanie im pewnej tożsamości grupowej, związanej z co najmniej jedną cechą.

Przesłankami dyskryminacji są najczęściej cechy należące do tożsamości pierwotnej, a zatem takie, na które nie mamy wpływu, lub wpływ na ich zmianę jest mocno ograniczony.

Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej jako przesłanki dyskryminacji wskazuje: rasę, pochodzenie etniczne, status uchodźcy, imigranta, religię, wiek, zdrowie psychiczne, niepełnosprawność, orientację seksualną, płeć.

W odniesieniu do polskiego prawa, zakaz dyskryminacji funkcjonuje w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 32), natomiast nie odnosi się do przesłanek dyskryminacji innych niż płeć (zapisy o równym traktowaniu kobiet i mężczyzn – art. 33).

W Kodeksie pracy od 2004 roku znajdują się zapisy dotyczące zakazu dyskryminacji (art. 11 oraz rozdział 2a „Równe traktowanie w zatrudnieniu”), w których po raz pierwszy w Polsce zapisano katalog przesłanek dyskryminacji, zarówno o charakterze tożsamości pierwotnej: płeć, wiek, niepełnosprawność, rasa, religia, narodowość, pochodzenie etniczne, orientacja seksualna, wyznanie, jak i należących do tzw. tożsamości wtórnej (kształtowanej procesie socjalizacji) czy ściśle związanej z funkcjonowaniem w miejscu pracy: przekonania polityczne, przynależność związkowa, zatrudnienie na czas określony / nieokreślony oraz w pełnym / niepełnym wymiarze czasu pracy.

Warto zwrócić uwagę, że niniejszy katalog jest katalogiem otwartym (zapis „Jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na (…) jest niedopuszczalna”), co oznacza, że możliwe jest dochodzenie swoich praw, kiedy uznamy że doszło do dyskryminacji ze względu na inną przesłankę (np. wygląd zewnętrzny, nadwagę i inne).

Kolejnym dokumentem, w którym znajdziemy przesłanki dyskryminacji, jest tzw. ustawa antydyskryminacyjna (Ustawa z 3 grudnia 2010r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania), która weszła w życie 1 stycznia 2011 roku. Wymienione w ustawie przesłanki dyskryminacji to: płeć, wiek, pochodzenie etniczne, narodowość, religia, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek oraz orientacja seksualna (katalog zamknięty), przy czym poszczególne zapisy ustawy dotyczą tych przesłanek w różnym stopniu, co powoduje nierównomierną ochronę przed dyskryminacją.

Organizacje pozarządowe zrzeszone w Koalicji na rzecz Równych Szans, koordynowanej przez Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego, ze względu na niewystarczające zapisy w zakresie równego traktowania oraz różnicowanie ochrony prawnej ze względu na przesłankę dyskryminacji (a także szereg wyjątków od zasady równego traktowania) przygotowały nowelizację ustawy (stan prawny na luty 2012).

Ze względu na przesłankę dyskryminacji, która stała się podstawą gorszego traktowania, najczęściej wyróżnia się następujące rodzaje uprzedzeń i związanej z nimi dyskryminacji:

Opracowane przez: Małgorzata Jonczy-Adamska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Obszar Prawo

Źródła

Publikacje z zakresu