Słownik

Przemoc domowa / przemoc w rodzinie

Przemoc domowa to przemoc, która ma miejsce w związkach, między osobami żyjącymi wspólnie, ale też mieszkającymi osobno, pozostającymi w bliskich relacjach. Przemoc domowa może być doświadczana przez osoby różnej płci ze strony swoich partnerów i partnerek, jednak ze względu na skalę zjawiska, termin „przemoc domowa” jest rozumiany jako przemoc wobec kobiet ze względu na płeć. Jest ona ściśle powiązana z patriarchalnym porządkiem społecznym, stereotypami płci i wykluczeniem kobiet z życia publicznego. Przemoc wobec kobiet jest naruszeniem praw człowieka kobiet, tymczasem ze względu na uwarunkowania kulturowe, polityczne i prawne nadal często jest postrzegana jako „prywatna sprawa”, objęta normą milczenia, usankcjonowana społecznymi przekazami, przysłowiami przyzwalającymi na przemoc i bagatelizującymi to zjawisko, np. „gdy się kobiety nie bije, to jej wątroba gnije”. Tymczasem, jak szacuje Beata Gruszczyńska w swoim opracowaniu „Przemoc wobec kobiet w Polsce” (2007), 800 tys. kobiet rocznie doświadcza przemocy domowej, 150 kobiet ginie w wyniku tzw. nieporozumień domowych, 95% sprawców przemocy w rodzinie to mężczyźni.

Międzynarodowe dokumenty definiujące przemoc wobec kobiet to m.in. Deklaracja o Eliminacji Przemocy wobec Kobiet, przyjęta przez Organizację Narodów Zjednoczonych w Wiedniu w 1993 roku, definiująca prawa kobiet jako prawa człowieka, a także Pekińska Platforma Działania przyjęta przez ONZ w 1995 roku, która określa przemoc ze względu na płeć jako barierę na drodze do osiągania równości, wolności i pokoju.

Deklaracja o Eliminacji Przemocy wobec Kobiet przyjęta w czasie Konferencji Praw Człowieka w Wiedniu w 1993 roku definiuje w art. 1 przemoc w szerokim kontekście  - jako przemoc o charakterze fizycznym, psychicznym i seksualnym: „Przemoc wobec kobiet  to każdy akt związany z przynależnością do danej płci, w wyniku którego doszło lub mogło dojść do fizycznego, seksualnego lub psychicznego zranienia lub cierpienia kobiety włączając w to groźby popełnienia takiego czynu, a także pozbawienie wolności, do czego może dojść zarówno w życiu publicznym, jak i prywatnym”.

Przemoc fizyczna to taki rodzaj przemocy, której zastosowanie jest najbardziej widoczne. To każde agresywne zachowanie skierowane przeciwko ciału drugiej osoby, mogące prowadzić do bólu lub/ i fizycznych obrażeń. Najczęściej zostawia ślady, obrażenia, powstające w wyniku takich zachowań, jak uderzanie, kopanie, popychanie, szczypanie, ściskanie, potrząsanie, szarpanie, gryzienie, policzkowanie, uderzanie pięścią, duszenie. Może odbywać się z użyciem narzędzia. Może doprowadzić do poważnych obrażeń ciała lub śmierci. Wyróżniamy także inne formy przemocy, które nie są przemocą fizyczną, mają jednak ograniczający, zagrażający życiu lub zdrowiu efekt.

Przemoc seksualna oznacza zmuszanie do czynności seksualnych o różnym charakterze, wbrew woli partnerki; to także gwałt, w tym gwałt małżeński. O przemocy seksualnej mówimy także w przypadku agresywnych zachowań seksualnych z udziałem osób trzecich, a także zmuszaniu do prostytucji.

Przemoc psychiczna przejawia się werbalnymi atakami, wyzwiskami, nękaniem, grożeniem, poniżaniem, upokarzaniem. To także zastraszanie, wywieranie presji, stosowanie szantażu emocjonalnego, grożenie użyciem przemocy, jak również izolowanie, zakaz wychodzenia z domu, kontrolowanie życia prywatnego i innych relacji. Prowadzi do poczucia zagrożenia, utraty bezpieczeństwa, depresji, zaniżonej samooceny, chorób psychicznych, samobójstwa.

Przemoc  ekonomiczna to taki rodzaj przemocy, w którym partner wykorzystuje sytuację zależności finansowej partnerki, ograniczając swobodę dysponowania majątkiem, kontrolując wydatki, wydzielając pieniądze, uzależniając zgodę na dany zakup posłuszeństwem czy zrealizowaniem swojej woli.

Społeczne funkcjonuje wiele mitów na temat przemocy domowej. Jeden z nich mówi, że przemoc domowa to zjawisko marginalne, tymczasem ok. 1/3 kobiet doświadcza na jakimś etapie swojego życia przemocy ze strony męża, chłopaka, partnera. Przemoc w rodzinie jest zjawiskiem bardziej rozpowszechnionym od tej, do której dochodzi w miejscach publicznych. Inny mit przekonuje, że przemoc domowa jest zjawiskiem charakteryzującym niższe warstwy społeczne, a jednak badania wykazują, że mężczyźni stosujący przemoc w bliskich relacjach wywodzą się z różnych warstw społecznych, a wśród tych, którzy mają wyższy status społeczny, przemoc jest częściej i skuteczniej ukrywana. Bardzo silnie funkcjonuje społeczne przekonanie, że kobiety zasługują sobie na przemoc, ponieważ nie są posłuszne, prowokują, nie chcą realizować stawianych przed nimi wymagań partnera czy małżonka. Tymczasem nic nie uzasadnia przemocy, bicia, traktowania z okrucieństwem. Ten mit przenosi dodatkowo odpowiedzialność z osoby stosującej przemoc na osobę, która tej przemocy doświadcza.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet
Przesłanki Płeć
Obszar Prawo

Źródła

Publikacje z zakresu