Słownik

Projektowanie uniwersalne

(projektowanie dla wszystkich, projektowanie włączające)

Projektowanie produktów oraz otoczenia tak, aby były one dostępne dla wszystkich ludzi, w największym możliwym stopniu, bez potrzeby adaptacji bądź wyspecjalizowanego projektowania.

Projektowanie uniwersalne jest jednym z narzędzi realizacji zasady równości, pełnego uczestnictwa w życiu społecznym oraz dostępności sfery publicznej oraz wszelkich dóbr i usług dla wszystkich osób, niezależnie od ich stopnia sprawności, wieku, statusu rodzicielskiego czy szeregu innych uwarunkowań. Ma zastosowanie we wszystkich sferach życia – od środowiska fizycznego (np. budynków, parków), produktów, transportu, technologii i systemów informacyjno-komunikacyjnych (np. strony internetowe) po pozostałe obiekty (np. bankomaty) i usługi (np. usługi pocztowe czy turystyczne).

Można wyróżnić kilka charakterystycznych cech tzw. projektowania dla wszystkich:

  • według tej zasady rozwiązania nie są tworzone wyłącznie z myślą o ograniczonej grupie adresatów, np. o osobach z niepełnosprawnością ruchową. Mają one być dostosowane do potrzeb wszystkich potencjalnych użytkowników i użytkowniczek. Produkty i obiekty stworzone zgodnie ze standardami projektowania uniwersalnego nie wymagają adaptowania ani wprowadzania dodatkowych rozwiązań dla osób z grup wykluczanych (przykładem projektowania uniwersalnego jest wejście do budynku na poziomie ,0', a nie zbudowanie osobnego podjazdu dla osób poruszających się na wózkach). Nie powinno się też podkreślać w żaden sposób, iż produkt został zaprojektowany specjalnie na potrzeby osób z obniżoną sprawnością bądź tzw. specjalnymi potrzebami (przykładowo - toaleta publiczna z przewijakami dla małych dzieci, a nie osobne pomieszczenie z oznaczeniem „dla matki z dzieckiem”). Nie wyklucza się przy tym konieczności jednoczesnego użycia urządzeń pomocniczych dla poszczególnych grup osób z ograniczoną sprawnością (np. aparatów słuchowych).
  • produkty i otoczenie stworzone zgodnie z tym podejściem są dostępne, funkcjonalne i bezpieczne
  • projektowanie uniwersalne jest podejściem strategicznym, stąd jego założenia stosuje się na wszelkich etapach tworzenia produktów i usług czy kreowania otoczenia – od planowania, projektowania, produkcji poprzez konserwację czy monitoring.
  • strategia uniwersalnego projektowania propaguje zrównoważony rozwój, głównie w jego wymiarze społecznym.

Publiczna dyskusja nad rozwojem projektowania uniwersalnego toczy się przede wszystkim w odniesieniu do praw osób z różnymi niepełnosprawnościami. Dostępność gwarantowaną przez projektowanie dla wszystkich traktuje się jako niezbędny warunek do udziału w różnych sferach życia i budowania niezależności osób z niepełnosprawnościami. Podejście ma także zapobiec powielaniu architektoniczno - funkcjonalnych barier.

Traktuje o tym szereg dokumentów Organizacji Narodów Zjednoczonych („Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych” z dn. 13 grudnia 2006 r.), Komisji Europejskiej (m.in. „Europejska strategia w sprawie niepełnosprawności 2010-2020: Odnowione zobowiązanie do budowania Europy bez barier”) czy Rady Europy (projektowanie uniwersalne jako główny element „Planu działań Rady Europy w celu promocji praw i pełnego uczestnictwa osób  niepełnosprawnych w społeczeństwie: podnoszenie jakości życia osób niepełnosprawnych w Europie 2006-2015”).

Warto podkreślić, że standardy projektowania uniwersalnego wykraczają poza samo planowanie i tworzenie przestrzeni i produktów. Rada Europy zwraca uwagę, że konieczne jest wprowadzenie tych zasad do programów nauczania wszystkich zawodów zajmujących się środowiskiem zabudowanym, włączając architektów, inżynierów, urbanistów i wszystkie inne odpowiednie zawody zajmujące się zagospodarowaniem środowiska lub środowiskiem zabudowanym (Rezolucja nr ResAP(2001)1). Dodatkowo należy wprowadzać tę perspektywę do badań nad produktami.

Standardem projektowania dla wszystkich jest także udział różnych grup użytkowników na wszystkich etapach projektowania. Komisja Europejska rozwija także wymogi stosowania zasady dostępności i projektowania dla wszystkich w obszarze zamówień publicznych.

Opracowane przez: Magdalena Chustecka
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Źródła

Publikacje z zakresu