Słownik

Postkolonializm / teoria postkolonialna

Teoria postkolonialna to podejście, które skupia się na doświadczeniu opresji ludzi żyjących w rejonach świata kolonizowanych przez (generalnie) Europejczyków między XV a XX wiekiem (niektórzy badacze postkolonialni uznają, że procesy kolonizacyjne na świecie trwają nadal w XXI wieku). Poddaje analizie aspekty polityczne, ekonomiczne, kulturowe, tożsamościowe opresji kolonizacji i imperializmu, analizuje przemoc realną i symboliczną, procesy wpajania norm, wartości, obrazów świata obcych kulturowo, a także opór opresjonowanych przed kolonizatorami.

Postkolonializm łączy w sobie teorie z dziedziny literatury, a także historii, antropologii, filozofii, językoznawstwa, nauk politycznych, socjologii, teologii, perspektywę marksistowską, feministyczną i inne. Na tym gruncie analizuje kwestie tożsamości, płci, „rasy” i rasizmu, etniczności, tożsamości postkolonialnej, a także narracje uzasadniające dominację kolonizatorów, strategie przejmowania kontroli nad opresjonowanymi i ich „cywilizowani”, a także procesy wyzwalania się kolonizowanych.

Studia postkolonialne to dziedzina szukająca wyczerpującej odpowiedzi na pytanie o to, w jaki sposób teksty kulturowe, języki, narracje, reprezentacje wchodzące w skład kolonialnego dziedzictwa tzw. Zachodu, służyły do ustanawiania hierarchii, podporządkowywania kolonizowanych społeczeństw, dewaluacji  ich wartości i systemów opisywania świata, prowadzenia i uzasadniania ekonomicznego wyzysku, przemocy, ludobójstw.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet

Źródła

  • Edward W. Said, Orientalizm, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2005  

  • Chinua Achebe, Krytyka kolonialistyczna, „Literatura na świecie”, nr 1-2/2008  

  • Dipesh Chakrabarty, Historie mniejszości, historie podrzędne, „Literatura na świecie”, nr 1-2/2008  

  • Leela Gandhi, Teoria postkolonialna. Wprowadzenie krytyczne, przeł. Jacek Serwański, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2008.

Publikacje z zakresu