Słownik

Polski język migowy

Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2011r. Nr 2009, poz. 1243) definiuje polski język migowy jako naturalny, wizualno-przestrzenny język komunikowania się.

Oznacza to, że polski język migowy podobnie jak inne języki migowe i języki foniczne wszystkich grup etnicznych na świecie powstał w sposób samoistny na przestrzeni czasu – nie został on stworzony przez człowieka jak np. język esperanto czy język matematyki. Tak jak każdy język jest on konwencjonalnym systemem znaków, uniwersalnym mającym charakter dwuklasowy (gramatyka + słownictwo) co umożliwia nieograniczoną produkcję nowych struktur językowych.

Powstanie i rozwój polskiego języka migowego wiąże się z początkami pierwszej polskiej szkoły dla Głuchych - Instytutem Głuchoniemych w Warszawie założonym w 1817r. przez ks. Jakuba Falkowskiego. Jednak pierwszy artykuł o charakterze lingwistycznym autorstwa Michaela Farrisa na temat polskiego języka migowego pochodzi dopiero z 1994r.

W odróżnieniu od mówionego języka polskiego w polskim języku migowym produkcja znaków zależy nie od głosu i aparatu mowy ale od odpowiedninego ruchu, lokalizacji i ułożenia ręki a także  mimiki.

To właśnie tak zasadnicza odmienność formy języka migowego powodowała przez lata nieuznawanie go za pełnoprawny język a jedynie za sposób komunikowania się osób głuchych. Przez lata też wokół języka migowego narosło wiele mitów, które służyły przede wszystkim obniżaniu rangi komunikacji migowej względem komunikacji za pomocą mowy. Do najczęściej powtarzanych błędnych opinii na temat polskiego języka migowego należały te dotyczące jego ikoniczności, naturalności gestów, ograniczonego zasobu słownika a także uniwersalnego charakteru języków migowych.

Jednak rosnąca liczba badań i publikacji na temat gramatyki polskiego języka migowego zmienia zasadniczo postrzeganie tego języka. Obecnie w Polsce badania nad Polskim Językiem Migowym  są prowadzone przez Pracownię Lingwistyki Migowej na Wydziale Polonistyki Uniwersyetu Warszawskiego (www.plm.uw.edu.pl).

Tym co odróżnia język migowy od języków fonicznych jest jego przestrzenność – słowa, zdania są artykułowane w przestrzeni migowej i odbierane za pomocą wzroku. Przestrzenność ma znaczące konsekwencje dla gramatyki. Poniżej charakterystyka wybranych cech gramatycznych polskiego języka migowego:

  • pozycyjny a nie fleksyjny charakter gramatyki polskiego języka migowego – nie końcówki zatem ale pozycja w szyku zdania decyduje o funkcji jaką spełnia dany znak (podobnie jak w języku angielskim)
  • możliwość jednoczesnej symultaniczej artykulacji więcej niż jednego znaku – znacznie częsciej niż w językach fonicznych wykorzystywana jest w języku migowym możliwość „mówienia o kilku sprawach jednocześnie”
  • użycie przestrzeni migowej w podwójnej roli: topograficznej i lingwistycznej – w polskim języku migowym wykorzystuje się przestzreń nie tylko po to, aby coś „namalować w powietrzu” albo pokazać coś w przestrzeni ale także gramatycznie (np. tzw. czasownikowe uzgodnienie znaków)
  • klasyfikatory – są specyficzne dla języka migowego i wykorzystują jego przestrzenny charakter, zastępują one na ogół rzeczowniki i odnoszą się do obiektów, które wcześniej w wypowiedzi zostały już określone.
  • liczebniki inkorporowane – stanowią one zaledwie jeden z przykładów specyficznego dla języków migowych łączenia w jednym znaku dwóch wyróżnianych w językach fonicznych części mowy np. czasownika i przysłówka. W przypadku liczebników w praktyce wygląda tak, że inaczej pokażemy drugie piętro, inaczej drugą klasę w szkole a inaczej drugie miejsce na zawodach

Badania nad językami migowymi są nadzwyczają okazją do weryfikacji wcześniejszych stanowisk dotyczących języków naturalnych. Odmienna modalność w stosunku do języków fonicznych zmusza do budowania unikalnych dla języka migowego kategorii gramatycznych.

W 1974r. został stworzony system zapisu języka migowego – SignWriting. Jego autorką była tancerka baletowa Valerie Sutton. W Polsce pismo migowe jest rozwijane zaledwie od kilku lat i nie zostały jeszcze ustalone wszystkie reguły zapisu. SignWriting nie jest powszechnie (prawie wcale) stosowany przez społeczność Głuchych w Polsce.

patrz również: mniejszość językowa >>

Opracowane przez: Magdalena Dunaj
Polski Związek Głuchych, ZG
Obszar Edukacja

Źródła

  • Pior Tomaszewski, „Lingwisyczny opis struktury polskiego języka migowego” w: Język jako przedmiot badań psychologicznych, pod red. Ida Kurcz, Hanna Obuniewska, Academica Wydawnictwo SWPS, Warszawa 2011, s. 184 – 238
  • Pior Tomaszewski, Fonologia wizualna Polskiego Języka Migowego, Wydawnictwo MATRIX, Warszawa 2010
  • Pior Tomaszewski, „Mity o Polskim Języku Migowym” w: Nauczyciel w Świecie Ciszy Biuletyn Polskiego Towarzystwa Surdopedagogicznego „Edukacja Dzieci Niesłyszących, Nr 5, 2006(IV), str. 2-11
  • Słownik mimiczny dla głuchoniemych i osób z nimi styczność mających, Katarzyna Turkowska, współredakcja: J. Hollak, T. Jagodziński, PZG, Łódź 2011.
  • Studia nad kompetencją językową i komunikacją niesłyszących, (red.) M. Świdziński i T. Gałkowski, Polski Komitet Audiofonologii, Warszawa 2003
  • Paweł Rutkowski i Małgorzata Czajkowska-Kisil, "O kategorii zaimka osobowego w Polskim Języku Migowym (PJM)", LingVaria 1(9) 2010, s. 65-77
  • Język migowy w XXI wieku na świecie i w Polsce (materiały pokonferencyjne) (red. Iwona Grzesiak), Fundacja na Rzecz Osób Gluchych i Języka Migowego, Stowarzyszneie Rehabilitacji i Pomocy Osobom z Wadą Słuchu „Pokonać ciszę”, Olsztyn 2008
Publikacje z zakresu