Słownik

Ochrona uzupełniająca

Jest to forma ochrony cudzoziemca i cudzoziemki na terenie Rzeczypospolitej Polskiej,  uzupełniająca wobec statusu uchodźcy.

Polskie prawo (Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z 2003 roku) daje możliwość nadania międzynarodowego statusu uchodźcy, lub w przypadku osób nie spełniających warunków do otrzymania tego statusu, może kwalifikować do uzyskania ochrony uzupełniającej (instytucja ta wprowadzona w 2008 roku).

Ustawa mówi, że: Cudzoziemcowi udziela się ochrony uzupełniającej, w przypadku gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy (…) i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia.

Prawo opisuje kategorie zagrożeń jakie brane są pod uwagę przy udzielaniu pomocy międzynarodowej. Są to okoliczności takie, jak:

  • orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji,
  • tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie,
  • poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego.

Osobom objętym  ochroną uzupełniającą przysługują prawie te same prawa, co osobom, które uzyskały  status uchodźcy, tzn.:

  • prawo pobytu w Polsce – przez okres 2 lat od dnia wydania karty pobytu (cudzoziemcowi, któremu nadaje się status uchodźcy, wydaje się natomiast dokument podróży przewidziany w Konwencji Genewskiej i kartę pobytu ważną przez okres 3 lat od dnia wydania),
  • prawo do pracy i do prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych zasadach, jak Polacy,
  • prawo do świadczeń pomocy społecznej,
  • prawo do ubezpieczenia zdrowotnego,
  • prawo do pomocy integracyjnej,
  • prawo do nauki w szkołach podstawowych, gimnazjalnych, ponadgimnazjalnych oraz wyższych na takich samych zasadach, jak obywatele polscy,
  • możliwość podróżowania za granicę (bez wizy na terytorium państw sygnatariuszy układu Schengen).  

Osoby, którym przyznano status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą mają możliwość ubiegania się o zezwolenie na osiedlenie się po 5 latach nieprzerwanego pobytu w Polsce.

W roku 2012, w którym liczba osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy znacznie wzrosła i wyniosła więcej niż rekordowy do tej pory rok 2009. O status ubiegało się w 2012 roku 4849 kobiet i 5904 mężczyzn, czyli łącznie 10 753 osoby, z czego aż 85% osób wnioski złożyło po raz pierwszy. W obliczu tych wniosków liczba przyznanych statusów (87 decyzji pozytywnych), ale także nadań ochrony uzupełniającej (292, w tym 137 kobiet i 155 mężczyzn) wypada zdecydowanie nisko. Nadal przeważa w Polsce negatywne ustosunkowywanie się do wniosków o przyznanie ochrony międzynarodowej (1960 decyzji negatywnych i 8641 umorzeń – wedle informacji Urzędu do Spraw Cudzoziemców w dużej mierze wynikłych z braku zainteresowania kontynuowaniem postępowania o nadanie statusu uchodźcy ze strony cudzoziemców). Ciągle adekwatne pozostaje pytanie o przyczynę negatywnych decyzji. Z jednej strony postuluje się argumenty za tym, że tereny pochodzenia większości osób przybyłych do Polski (Kaukaz Północny) stają się coraz bezpieczniejsze i stabilniejsze. Z drugiej strony raporty i analizy wciąż ukazują różne oblicza dyskryminacji cudzoziemców i złego ich traktowania zarówno przez społeczności lokalne, jak i przez samych urzędników oraz fakt utrudnionego dostępu do rzetelnej i nieodpłatnej pomocy prawnej, która gwarantowałaby skuteczniejsze prawdopodobnie przechodzenie procedury, chociażby przez lepszą znajomość własnych praw i obowiązków.

Jeżeli cudzoziemiec nie spełnia warunków do uznania za uchodźcę oraz warunków do uzyskania ochrony uzupełniającej, może być w określonych przypadkach objęty krajową formą ochrony o charakterze humanitarnym w postaci zgody na pobyt tolerowany.

Opracowane przez: Dominika Cieślikowska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Obszar Prawo

Źródła

Publikacje z zakresu