Słownik

Obszary dyskryminacji

Obszary dyskryminacji to obszary życia społecznego, politycznego, zawodowego i rodzinnego, w których występuje dyskryminacja ze względu na różne przesłanki, lub w których widoczne są nierówności czy stereotypy i uprzedzenia, mające swoje podłoże w uwarunkowaniach społeczno-kulturowych. W zależności od opracowania oraz opisywanej przesłanki dyskryminacji wskazuje się różną liczbę jej obszarów, przy czym najwięcej obszarów dyskryminacji opisano w kontekście dyskryminacji ze względu na płeć.

Poniżej opisano najczęściej wymieniane obszary dyskryminacji, wraz ze wskazaniem przykładów występujących w nich przejawów nierównego traktowania:

Rynek pracy

  • nierówny dostęp do zatrudnienia – niższe wskaźniki aktywności zawodowej dla kobiet, osób z niepełnosprawnością, osób w wieku 45+, osób z mniejszości narodowych i etnicznych
  • dyskryminacja ze względu na różne przesłanki w trakcie nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy, proponowania awansu, szkoleń podnoszących kwalifikacje zawodowe, a także warunków zatrudnienia (w tym brak jednakowej płacy za tę samą pracę oraz pracę
    o jednakowej wartości – kobiety zarabiają średnio o ok. 20% mniej niż mężczyźni za tę samą pracę);
  • nieopłacana praca kobiet – praca na rzecz gospodarstwa domowego i rodziny, wynikająca 
    ze społecznego kontraktu płci, jako czynnik ograniczający udział kobiet na rynku pracy;
  • segregacja pozioma i pionowa rynku pracy;
  • nierówny wiek emerytalny kobiet i mężczyzn;
  • niewystarczająca liczba miejsc w żłobkach i przedszkolach, wpływająca ograniczająco na obecność kobiet na rynku pracy.

 

Udział w polityce / procesach decyzyjnych

  • nierówny udział kobiet i mężczyzn na listach wyborczych (średnio ok. 43% w 2011 roku, w związku z wprowadzeniem tzw. ustawy kwotowej),
  • niski udział kobiet w procesach podejmowania decyzji na poziomie państwowym – w parlamencie (24% w sejmie, 13% w senacie w 2011 roku),
  • niski udział kobiet w procesach podejmowania decyzji na poziomie samorządowym – na stanowiskach prezydentów miast, burmistrzów, wójtów (9% w 2010 roku) oraz w radach gmin, powiatów i w sejmikach wojewódzkich (25% w 2010 roku).

 

Edukacja

  • stereotypy płci oraz dotyczące różnych grup mniejszościowych, reprodukowane w systemie edukacji formalnej – w podręcznikach, programach nauczania, przez nauczycielki/li;
  • podwójne standardy w stosunku do dziewcząt i chłopców, przydzielanie zadań na podstawie stereotypów płci;
  • rozpowszechnianie nienaukowej wiedzy na temat osób nieheteroseksualnych (m.in. w ramach przedmiotu „Wychowanie do życia w rodzinie”);
  • obecność religii katolickiej i symboli religijnych w szkole;
  • dyskryminacja dziewcząt i chłopców romskich, a także pochodzących z innych mniejszości narodowych i etnicznych (np. poprzez kierowanie dzieci romskich do kształcenia specjalnego pomimo normy intelektualnej, na podstawie badań psychologicznych wymagających znajomości języka polskiego);
  • „niewidzialność” osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

 

Przemoc i prawa człowieka

  • przemoc w bliskich związkach, której przesłanką najczęściej jest płeć (fizyczna, psychiczna, seksualna, ekonomiczna, ograniczanie wolności);
  • przemoc ze względu na przynależność do mniejszości etnicznej, np. romskiej czy mniejszościowego wyznania, np. muzułmańskiego;
  • przemoc ze względu na orientację homoseksualną/biseksualną czy transseksualność;
  • odmowa części praw obywatelskich osobom homoseksualnym czy osobom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych;
  • prostytucja i handel kobietami.

 

Zdrowie

  • nierówny dostęp do usług medycznych;
  • zróżnicowana ilość środków przeznaczanych na akcje profilaktyczne;
  • różnicowanie wysokości refundacji ze względu na typ choroby, sprzężony z płcią;
  • stereotypy płci wpływające ograniczająco na gotowość mężczyzn do korzystania z usług medycznych;
  • stereotypy płci przypisujące kobietom odpowiedzialność za zdrowie dzieci i dorosłych członków/członkiń rodziny.

  

Ubóstwo

  • feminizacja ubóstwa,
  • nieopłacana praca kobiet
  • różnice ze względu na płeć w porozwodowej sytuacji materialnej,
  • bezdomność mężczyzn,
  • bezdomność uchodźców i uchodźczyń,
  • praca w szarej strefie (mężczyzn – praca fizyczna, w tym w budownictwie, kobiet – praca w obszarze usług opiekuńczych),
  • małe możliwości kształcenia i zatrudnienia dla osób z mniejszości narodowych i etnicznych.

 

Media

  • stereotypy, w tym stereotypy płci w reklamie,
  • gettoizacja problemów kobiet i mniejszości,
  • wybiórcze traktowanie problemów mniejszości,
  • brak edukacji równościowej, tematyki równości w mediach publicznych i prywatnych.

 

W raporcie „Polityka równości płci. Polska 2007” wydanym przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju wskazano jeszcze – piszą o polityce równości płci jako odpowiedzi na dyskryminację – takie obszary życia, jak: nauka, badania i nowe technologie; polityka obronna; ochrona środowiska i zrównoważony rozwój; makroekonomia i handel. Z kolei obowiązująca w Polsce tzw. ustawa antydyskryminacyjna (Ustawa z 3 grudnia 2010r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania) wskazuje obszary, w których stosuje się jej przepisy (a zatem można wnioskować, że to obszary, w których może dojść czy dochodzi do dyskryminacji), i są to: rynek pracy, działalność gospodarcza, działalność w związkach zawodowych czy samorządach zawodowych, dostęp do opieki zdrowotnej, zabezpieczenia społecznego, usług rynku pracy, oświaty i szkolnictwa wyższego, usług m.in. mieszkaniowych, nabywania energii i innych.

W opracowaniach dotyczących dyskryminacji można również spotkać się z rozróżnianiem obszarów dyskryminacji ze względu na przesłankę, której dyskryminacja dotyczy, czyli obszarem jest np. dyskryminacja ze względu na płeć czy wiek (taką nomenklaturę przyjęto m.in. na stronach rządowych www.rowniwpracy.gov.pl i www.siecrownosci.gov.pl).

Opracowane przez: Małgorzata Jonczy-Adamska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Źródła

Publikacje z zakresu