Słownik

Mageripen

Mageripen (MageripeMahrime - rom. "skalanie") – jedno z najważniejszych pojęć w tradycji romskiej. Kodeks obyczajowy, regulujących wszystkie kwestie dotyczące „czystości i nieczystości”, ”…wykształcony przez wielowiekową tradycję zbiór zasad współżycia, stanowiących podstawę praw i obowiązków Roma wobec grupy”. (za Kobiety RomówMarek Isztok w www.jenota.pl)

Bycie skalanym, czyli rytualnie nieczystym, to kara za złamanie zasad romanipen. Uznanie osoby za rytualnie nieczystą, skalaną, czyli magerdo, wiąże się z jej wykluczeniem z życia społecznego. Wykluczenie takie może być czasowe lub nawet dożywotnie, w zależności od wagi popełnionego wykroczenia.

W tradycji romskiej skalanie może być „małe” - tykne mageripena lub „wielkie” - bare mageripena. Rom oskarżony o „małe” skalanie zostaje odseparowany i wyłączony ze wspólnoty jedzenia, może jednak pozostać w grupie. Do „małych” skalań zalicza się np.

  • Obcowanie mężczyzny z prostytutką
  • Używanie w bójce pomiędzy Romami ostrych, metalowych przedmiotów
  • Skaleczenie ostrym przedmiotem konia lub psa
  • Małżeństwo z nie-Romem

Bare mageripena, czyli skalanie poważne, „wielkie”, to wykroczenia o największym ciężarze i dużej szkodliwości dla społeczności Romów. Konsekwencje „wielkiego” skalania są poważne i nieodwracalne – dożywotnie wyrzucenie poza obręb z grupy. W przypadku gdy wydalany jest mężczyzna, często razem z nim musi odejść cała jego rodzina.

Przykłady kalających zachowań:

  • donosicielstwo ( władzom)
  • współpraca z policją (Phukane romengre - kapusie, donosiciele)
  • dokonywanie czynu na szkodę grupy
  • zabicie Cygana (ćorachane romengre –zabójcy, złodzieje)
  • okradzenie współplemieńca
  • spożywania mięsa końskiego i psiego

 Do „wielkich”, skalań zaliczają się skalania „kobiece” - dźuwlitko mageripen. Ich szkodliwość dla grupy jest mniejsza niż w przypadku pozostałych „wielkich” skalań, w związku z tym nie powodują dożywotniego wykluczenia. Mageripen zakłada, że kobieta z samej swojej istoty jest istotą nieczystą, co usprawiedliwia jej bardziej upośledzoną pozycję w stosunku do mężczyzny. Istnieje cała sfera nakazów i zakazów związanych z kobiecym ciałem i jej atrybutami, których nieprzestrzeganie powoduje skalanie” (za Kobiety RomówMarek Isztok w www.jenota.pl)

Przykłady przyczyn, skalania „kobiecego”:

  • Zetknięcie się z dolnymi partiami ciała kobiecego (w okresie prokreacyjnym)
  • Zetknięcie z nieczystymi częściami kobiecego ubioru (spódnica, obuwie)
  • Stosunki płciowe, inne niż służące prokreacji
  • Zatrudnienie się w szpitalu (nie wolno pomagać położnicy przy porodzie, dotykać jej lub niemowlęcia, ani jeść z nią)
  • Zatrudnienie się do prac porządkowych, jako zamiatacze uliczni

Wynikiem mageripen są zdecydowane ograniczenia w zakresie prac jakich mogą się podejmować Romki i Romowie. W żadnym wypadku nie wolno im podejmować takich zawodów jak lekarz czy pielęgniarka, ze względu na ich kalający charakter.

Kalajace zawody: prostytutka, lekarz, pielęgniarka, akuszerka, salowa, policjant, prawnik, hydraulik, kanalarz, szewc, hycel, grabarz, rzeźnik i sprzedawca koniny

Na straży przestrzegania romanipen i mageripen stoją instytucje, które mają prawo do orzekania o statusie skalania. Dla Kelderaszów i Lowarów jest to rada szanowanych członków społeczności – Kris. Dla grupy Polska Roma – Szero Rom. Rom wybierany do pełnienia tej funkcji na zjeździe Romano Celo. Jednak dla wielu innych grup Romów, np. Bergitka Roma w Polsce status skalania reguluje przede wszystkim sama społeczność romska.
W opracowaniu hasła wykorzystano m.in. materiały szkoleniowe autorstwa Marii Łój

Opracowane przez: Joanna Białas
równość.info

Źródła

  • Jerzy Ficowski, Cyganie polscy, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1953

  • Jerzy Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Kraków, Wrocław, Wydaw. Literackie, 1986

  • Jerzy Ficowski, Demony cudzego strachu, Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydaw., 1986

  • Jerzy Ficowski, Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje, Warszawa, Interpress, 1989

  • Angus M. Fraser, Dzieje Cyganów, Warszawa, Państowy Instytut Wydawniczy, 2001

  • Andrzej Mirga, Lech Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa, Wydaw. Naukowe PWN, 1994

  • Lech Mróz, Geneza Cyganów i ich kultury, Warszawa, Wydaw. Fundacji "Historia pro Futuro",1992

  • Lech Mróz, Dzieje Cyganów-Romów w Rzeczypospolitej XV-XVIII w., Warszawa, DiG, 2001

  • Marek Isztok, Kobiety Romów, artykuł na portalu www.jednota.pl

Publikacje z zakresu