Słownik

Kwota / ustawa kwotowa

Kwota to określony procentowo udział reprezentantek i reprezentantów każdej z płci, jaki ma jej przypaść w obsadzie stanowisk, urzędów lub dostępie do zasobów. Kwota ma na celu skorygowanie istniejącej nierównowagi przede wszystkim w gremiach decyzyjnych lub dostępie do rynku pracy, szkoleń lub w sferze zatrudnienia.

Kwota jest jednym z rozwiązań należących do tzw. działań pozytywnych (akcji pozytywnych, działań wyrównawczych), czyli czasowych rozwiązań ułatwiających niedoreprezentowanej grupie, np. kobietom w obszarze polityki czy na stanowiskach decyzyjnych, wejście do obszaru życia społecznego dotychczas mało dostępnego, tradycyjnie czy historycznie zarezerwowanego dla mężczyzn. Działania pozytywne mają na celu przyspieszenie zmian na rzecz równości płci poprzez wsparcie grup, które znajdują się w gorszym położeniu.

W 2011 roku z inicjatywy Kongresu Kobiet w Polsce została uchwalona tzw. „ustawa kwotowa” (ustawa z dnia 5 stycznia 2011 R. (Dz. U. z 2011 r. nr 34, poz. 172) o zmianie ustawy – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, ustawy – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy – Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego), wprowadzająca zmiany w ordynacji wyborczej do Sejmu, Parlamentu Europejskiego oraz rad gmin, powiatów i sejmików wojewódzkich. Zgodnie z ustawą, która weszła w życie w marcu 2011 roku, warunkiem rejestracji listy wyborczej był minimum 35-procentowy udział każdej z płci na tej liście (w praktyce, w związku z silną maskulinizacją sfery politycznej, oznaczało to zagwarantowanie kobietom min. 35% miejsc na listach wyborczych). Przepisy dotyczące kwot na listach wprowadzono także do Kodeksu wyborczego (Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 113), który w chwili wejścia w życie, tj. 1 sierpnia 2011 roku uchylił tzw. ustawę kwotową.

W wyniku zastosowania kwot procentowy udział kobiet w gronie wszystkich posłów i posłanek wynosi 24%, tj. o 3% więcej niż w poprzedniej kadencji. Ekspertki i eksperci wskazują jednak, że tak niewielka zmiana świadczy o tym, że miejsce na liście wyborczej jest znacznie ważniejsze niż gwarancja obecności na niej. Zwraca się tu uwagę, że zapisy ustawy nie zakładają tzw. systemu suwakowego, (inaczej: systemu zamka błyskawicznego, z ang. zip system), czyli naprzemiennego umieszczania kandydatek i kandydatów na listach wyborczych. W praktyce powodowało to, że część partii, mimo zachowania kwoty, umieszczała kandydujące kobiety na miejscach, z których dostanie się jest prawie niemożliwe, często wystawiano też kobiety na pierwszych miejscach w okręgach wyborczych, w których zwykle wybory wygrywała konkurencja. Przepisy dotyczące kwot nie obejmują natomiast wyborów do senatu ze względu na to, że są to wybory o charakterze większościowym.

Ustawa kwotowa jest rozwiązaniem, które stanowi kompromis pomiędzy projektem Kongresu Kobiet, początkowo zakładającym parytet płci na listach wyborczych, a gotowością rządzącej koalicji do jej przyjęcia i przegłosowania.

Opracowane przez: Małgorzata Jonczy-Adamska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Przesłanki Płeć

Źródła

Publikacje z zakresu