Słownik

Kultura Głuchych

Termin Kultura Głuchych odnosi się do społeczności Głuchych użytkowników języka migowego i jest wyrazem poczucia tożsamości i przynależności do tej wspólnoty. Termin ten używany jest zarówno w sensie antropologicznym jak i politycznym. W appekcie terminologicznym słowo „Głuchy” (pisane wielką literą) odnosi się kwestii kulturowych w odróżnieniu od mającego charakter medyczny słowa”głuchy” (pisene małą literą).

Na Kulturę Głuchych składa się szereg elementów: samokreślenie jako Głuchy, poczucie wspólnoty, normy zachowania, wartości, wiedza, zwyczaje, struktura społeczna, język, sztuka, historia czy wreszcie więzy pokrewieństwa.

Medyczny poziom niedosłuchu nie jest czynnikiem warunkującym przynależność do Kultury Głuchych. Jest nim natomiast język migowy stanowiący jedną z największych wartości Kultury Głuchych. Na taki stan rzeczy składa się kilka przyczyn, z których wymienić trzeba przede wszystkim: specyficzny proces akwizycji językowej (od rówieśników), marginalizacja języka migowego w większościowym społeczeństwie słyszących, swoboda komunikacji jaką daje język migowy, rozwój badań lingwistycznych nad językami migowymi. Wg Paddy Ladd'a, brytyjskiego Głuchego badacza Kultury Głuchych główne tezy kulturotówrcze dyskursu Głuchych koncentrują się właśnie wokół języka migowego:

  • język migowy jest darem społeczności Głuchych, w którym wyrazić można wszystko czego wyrazić się nie da w języku mówionym,
  • specyfika języka migowego polega też na tym, że może on być stosowany ponadnarodowo czego nie można powiedzieć o językach mówionych,
  • tym samym Głusi stają się prototypowymi obywatelami świata,
  • niemigający słyszący są osobami upośledzonymi z uwagi na miganie,
  • język migowy jest ofiarowany słyszącym jako dar i jeżli przyjmą ten dar to ich życie stanie się pełniejsze i bogatsze.


W odróżnieniu od innych mniejszości językowych naturalna akwizycja językowa (dzieci uczą się języka od rodziców) w Kulturze Głuchych dostępna jest niewielkiej liczbie osób, które są głuche i mają głuchych rodziców. Większość osób głuchych rodzi się w rodzinach słyszących. Ich dostęp do języka migowego i Kultury Głuchych jest uzależniony od perspektywy jaką przyjmą rodzice. Im perspektywa będzie bardziej medyczna tym większe szanse na to, że dziecko poddane zostanie leczeniu operacyjnemu (wszczepienia implantu ślimakowego), uczone będzie mowy werbalnej i posłane zostanie do szkoły masowej. Dlatego przeważająca część głuchych dopiero w póżniejszym wieku sama podejmuje decyzje o przyłączeniu się do Kultury Głuchych. Wiąże się to także z wyborem języka migowego jako podstawowego środka komunikacji.

Proces włączania w Kulturę Głuchych ma miejsce w szkołach dla głuchych (najczęściej z internatem) albo w wieku późniejszym poprzez kontakty z rówieśnikami. Aspekt przebywania wśród innych Głuchych, prowadzenia rozmów w języku migowym, organizowania różnego rodzaju wydarzeń dla Głuchcych jest cechą charakterystyczną dla tej kultury. Zewnętrznym przejawem realizacji tych potrzeb są kluby Głuchych, kluby sportowe dla Głuchych, wspólnoty przykościelne a także imprezy okolicznościowe takie jak Dzień Głuchego, konferencje (w Polsce cykl konferencji Głusi Mają Głos), wybory Deaf Miss, zjazdy (np. zjazd Głuchej Polonii w czerwcu 2012r. we Wrocławiu), spotkania o charakterze artystycznym (np. łódzkie Dni Kultury Głuchych) czy ruch Deaflimpics.

Przynależność do środowiska Głuchych nie jest równoznacza z byciem członkiem Kultury Głuchych. Środowisko Głuchych jest pojęciem szerszym i obejmować może np. słyszących członków rodzin, osoby słabosłyszące czy osoby z głuchotą postlingwalną. Przynaleźność do środowiska Głuchych nie oznacza z konieczności codziennego komunikwania się wyłącznie w języku migowym, natomiast Głuchota w sensie kulturowym zakłada taką właśnie strategię komunikacyjną.

Z kulturowego punktu widzenia Głuchota nie jest patologią, chorobą ale sposobem życia, elementem tożsamości. Kulturowo Głuche osoby postrzegają siebie jako członków mniejszości językowej a swoją sytuację w obrębie większościowego słyszącego społeczeństwa porównują do sytuacji innych grup mniejszościowych. Stąd też podobne strategie walki z dyskryminacją oraz wykluczeniem i postulat równych praw.

Obecnie najważniejszymi tematami dyskyrsu w obrębie KulturyGłuchych są:

  • prawo do edukacji w języku migowym
  • zagrożenie dla Kultury Głuchych płynące ze strony dynamicznie rozwijającej się technologii (implanty slimakowe, odkrycie genu głuchoty)
  • lingwistyczne badania nad językiem migowym
  • zagrożenie asymilacją i integracją ze społecznością słyszących, które prowadzą do rozdzielania poszczególnych członków Kultury Głuchych, uniemożliwiania procesów transmisji kulturowej i rozwoju języka migowego a w konsekwencji do całkowitej akulturacji
  • walka z dyskryminacją, której skutki w Polsce to m.in. trudności w znalezieniu dobrze płatnej pracy, utrudniony dostęp do informacji, niski poziom wykształcenia co w konsekwencji prowadzić może do niskiego statusu materialnego.


Kultura Głuchych przejawia się także w odkrywaniu historii Głuchych czy w zaangażowanej działalności artystycznej. Sztuka Głuchych (ang. Deaf Art) jest to sztuka Głuchych artystów odnosząca się do ich doświadczeń. Sztuka Głuchych jest przestrzenią, która służy Głuchym twórcom do poszukiwań związanych z właśną tożsamością czy kulturowym konfliktem ze Słyszącymi ale także przestrzenią wspólnej identyfikacji społecznej. Charakterystycznymi motywami sztuk wizualnych są m.in oczy i dłonie jako symbole migowej komunikacji w przeciwnieństwie do ucha, które jest symbolem głuchoty stworzonym przez słyszących. Oprócz wszelkiego rodzaju sztuk wizualnych jak malarstwo, grafika czy fotografia sztuka Głuchych to także teatr czy film oraz związane z językiem migowym opowieści (ang. storytelling).

Na obecnym etapie badań nad Kulturą Głuchych nie można jednoznacznie stwierdzić czy istnieje jedna uniwersalna Kultura Głuchych czy też są różne „narodowe” Kultury Głuchych. Zwracając uwagę na tę kwestię wspomniany już Paddy Ladd przywołuje metaforę Głuchych jako ziaren rozsianych na całej Ziemi. Wyrastają jako ten sam kwiat ale ich wielkość, kształt i liczebność zależeć będą od lokalnych warunków klimatycznych, gleby czy podejścia do ogrodnictwa na danym terenie. Dynamiczny rozwówj Kultury Głuchych związany jest także z rozwojem technologii komunikacyjnych jak internet czy telefonia komórkowa. Dzięki nim rozmowa w języku migowym nie wymaga już fizycznej bliskości a Kultura Głuchych upowszechnia się coraz szerzej dzięki filmom czy videoblogom dostępnym w sieci.

Obecnie na świecie działa kilka ośrodków Deaf Studies zajmujących się badaniem Kultury Głuchych. Są to m.in.: Centre for Deaf Studies na Uniwersytecie w Bristolu w Wielkiej Brytanii, Centre for Sign Linguistics and Deaf Studies w The Chinese University w Hong Kongu czy Uniwersytet Gallaudeta w Waszyngtonie, który jest pierwszą i jedyną na świecie uczelnią z wykładowym językiem migowym.

Opracowane przez: Magdalena Dunaj
Polski Związek Głuchych, ZG

Źródła

  • www.fundacjakokon.pl – strona Fundacja Promocji Kultury Głuchych KOKON

  • www.wfdeaf.org – strona World Federation of the Deaf

  • www.deaflympics.com – strona ruchu Deaflimpics

  • www.rit.edu/ntid/dccs/dada/dada.htm – strona artystów National Technical Institute for the Dea

  • Ladd, Paddy. Understending deaf culture. In search of Deafhood. Clevedon: Multilingual Matters Limited, 2002.

  • Senghas, Richard J. i Monaghan, Leila. Signs of their times: Deaf communities and the culture of Natlanguage. Annual Review of Anthropology 31 (2002)

  • Padden, Carol i Humphreis Tom. Deaf in America: Voices from a Culture. Cambridge: Harvard University Press, 1988.

  • Padden, Carol i Humphreis Tom. Inside Deaf Culture. Cambridge: Harvard University Press, 2005.

  • Lane Harlan Maska dobroczynności. Deprecjacja w społeczności głuchych, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, 1996

  • Lane, Harlan When the Mind hears. A history of the Deaf. New York: Vintage Book, 1989.

  • Lane, Harlan The people of The Eye. Deaf ethnicity anf ancestry. New York: Oxford University Press, 2011.

  • Sacks, Oliver Zobaczyć głos. Podróż do świata ciszy, Zysk i S-ka, Poznań, 2011

Publikacje z zakresu