Słownik

Ksenofobia

To niechęć, wrogość wobec obcych, innych. Najczęściej pojęcie używane w kontekście nastawienia wobec cudzoziemców i cudzoziemek, ale też mniejszości etnicznych, narodowych, religijnych w danym kraju. Postawa o podłożu lękowym, niekoniecznie związana z bezpośrednim i realnym zagrożeniem, bywa, że powstaje na podstawie wyobrażeń, przekazów kulturowych, stereotypów i uprzedzeń. Obserwowalna na poziomie relacji między jednostkami, jak również miedzy grupami, ale i na poziomie instytucjonalnym. W tej ostatniej postaci przybiera postać strachu przed konkretnymi grupami i nazywana jest „-izmem” (np. rasizm, antysemityzm) lub inną konkretną „-fobią” (np. romofobia).

Ksenofobia oraz inne „-izmy” i „-fobie”, funkcjonują jako złożone mozaiki stereotypowych przekonań, uprzedzeń i dyskryminujących zachowań między grupami. „Zwykle składają się z systemów idei, przekonań i opinii wyrażanych przez jedną grupę do innych i zazwyczaj są wplecione w jej strukturę społeczno-kulturową. Tworzą zatem pewną ideologię, którą można przekazywać z pokolenia na pokolenie”.

Przejawia się ona w różnych zachowaniach: od wypowiedzi (często prowokujących, krzywdzących, piętnujących), przez unikowe/ ucieczkowe zachowania, po akty agresji, nienawiści i przemocy, aż po eksterminację. Przejawy ksenofobii (lub któregoś z konkretnych „-izmów”) mogą ograniczać się do mowy nienawiści w komentarzach ustnych, na stronach internetowych, w mediach, po mury budynków publicznych. Mogą także eskalować. Jednym z modeli eskalacji zachowań typu ksenofobicznego jest pięciostopniowa skala uprzedzeń, tzw. „piramida nienawiści” zaproponowana w latach pięćdziesiątych przez  Gordon’a Allport’a.  

 Piramida ma pokazywać potencjalny rozwój wypadków w sytuacji zignorowania pierwszych symptomów, jakimi są ksenofobiczne komentarze. W XX wieku podobna sekwencja wydarzeń, podsycana ksenofobią i nacjonalizmami, miała miejsce co najmniej kilkakrotnie (Holokaust, ludobójstwo Ormian w Turcji, konflikt w Rwandzie czy na Bałkanach). 

Opracowane przez: Dominika Cieślikowska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Źródła

Publikacje z zakresu