Słownik

Komunikacja międzykulturowa

„To proces przekazywania komunikatów, podczas którego ludzie dążą do dzielenia się znaczeniami za pośrednictwem symbolicznych (dźwięki, litery, słowa) informacji (komunikatów). Odbywa się to w sposób zauważalny, ponieważ komunikaty przekazywane są pomiędzy nadawcą i odbiorcą”.
(Szopski, M., 2005)


„Komunikacja międzykulturowa to wymiana wiedzy, idei, myśli, pojęć i emocji między przedstawicielami różnych kultur”.
(Matsumoto, d., Juang, L., 2007)


Proces, o którym mowa, odbywa się pomiędzy osobami, które pochodzą z innych krajów, grup etnicznych czy narodowych, reprezentują inne normy i wartości kultowe, ale też zachowują się w sposób charakterystyczny dla swoich kręgów kulturowych. Cześć elementów procesu komunikacyjnego możemy uznać za uniwersalne i powtarzające się niezależnie od kultur osób biorących udział w wymianie (np. to, że wystąpić muszą przynajmniej dwie strony), natomiast cześć elementów zależna jest od wpływów kulturowych i może znacznie różnic się miedzy sobą (np. kto może stać się stroną i z kim oraz na jakich zasadach może wchodzić w komunikację).

CZYNNIKI UTRUDNIAJĄCE KOMUNIKACJE MIĘDZYKULTUROWĄ (NAJCZĘŚCIEJ PRZEDSTAWIANE W LITERATURZE) TO:

Zakładane podobieństwo

  • Założenie, że ludzie są do siebie podobni (bardziej podobni niż różni) i w związku z tym mogą się łatwo ze sobą komunikować.

Różnice językowe 

  • Ludzie na całym świecie mówią wieloma językami (szacuje się, że od 2500 do ok. 6000 języków) – znacznie się od siebie różniącymi;
  • Nieporozumienia mogą wynikać z niedostatecznej znajomości języka, w którym się porozumiewamy lub przypisywaniu tylko jednego / zbyt wielu znaczeń słowom, których używamy.

Różnice w sferze niewerbalnej

  • Opanowanie języka niewerbalnego innej kultury jest bardzo trudne (sygnały niewerbalne są mniej kontrolowalne niż język/ słowa, a tym samym trudniejsze do nauczenia się i do zrozumienia);
  • Błędne interpretacje sygnałów pozawerbalnych (podobny wyraz twarzy czy zachowanie może mieć inne znaczenie w różnych kulturach, np. patrzenie w oczy jako wyraz szacunku i szczerości, jako zachęta do kontaktów różnego typu, jako atak/ nadużycie).


Różne skrypty / schematy rozmowy

  • Różnice dotyczą nie tylko słów, gramatyki, sposobu ekspresji niewerbalnej towarzyszącej przekazywaniu tych słów, ale też zasad na bazie których zbudowany jest skrypt (scenariusz) prototypowej rozmowy (np. kultury egalitarne – większe przyzwolenie na komunikację każdego z każdym, na partnerskich/ horyzontalnych zasadach vs. kultury hierarchiczne, w których scenariusz interakcji komunikacyjnych oparty jest silniej na jednostronnym przekazywaniu informacji przez osobę położoną wyżej w hierarchii społecznej, rodzinnej, organizacyjnej, itp.).

Stereotypy i uprzedzenia

  • Oszczędzają „wysiłku poznawczego” i w konsekwencji ograniczają konieczność poszukiwania i weryfikowania informacji, co uniemożliwia obiektywne spostrzeganie innych i wysyłanych przez nich komunikatów; 
  • Dają gotowe wzorce myślenia i utrudniają dostęp do poszczególnych ludzi, a tym samym zniechęcają do interpretowania komunikatów zgodnie z intencjami rozmówcy.

Sądy wartościujące

  • Odmienność wartości może powodować skłonność do formułowania niepochlebnych ocen rozmówców lub nietrafne interpretowanie i rozumienie przekazów.

Lęk lub napięcie oraz inne trudne stany i emocje 

  • Są to stany i uczucia nieuchronnie pojawiające się w kontaktach o wysokim poziomie różnic kulturowych;
  • Powodują wyolbrzymianie innych przeszkód w komunikacji;
  • Sprawiają, że ludzie sztywno trzymają się stereotypów i własnych interpretacji.

ZWIĘKSZANIE SKUTECZNOŚCI KOMUNIKACJI MIĘDZYKULTUROWEJ POLEGA NA:

Ćwiczeniu uważności

  • Uważność pozawala uświadomić sobie nawyki, skrypty i oczekiwania dotyczące komunikacji zarówno u siebie, jak i drugiej strony dialogu. Bardzo ważna jest znajomość kultury, z której samemu się wywodzi , ale nie mniej istotna jest wiedza na temat zaplecza kulturowego rozmówcy / rozmówczyni.
  • Uważność to przeciwwaga dla lęku i niepewności.

Usuwaniu niepewności

  • Zmniejszenie niepewności jest konieczne, aby osoby uczestniczące w interakcji mogły przetwarzać treść odbieranych sygnałów i poprawnie interpretować przekazy.

Regulacji emocjonalnej

  • Nabywanie umiejętności zapanowania nad własnymi emocjami (w tym negatywnymi), zwiększa szanse porozumienia się. Przyczynia się do bardziej racjonalnego analizowania treści oraz rozszyfrowywania wieloznacznych przekazów werbalnych i niewerbalnych. Zabezpiecza przed tym, by emocje zdeterminowały sposób myślenia i zachowania.

Poznawaniu społecznego i kulturowego kontekstu rozmowy

  • Przyjrzenie się takim aspektom życia społecznego, jak podejście do czasu, przestrzeni, przyzwolenie (lub brak) na ekspresję emocji, różnice w postrzeganiu władzy i hierarchii społecznej, koncentracja na relacjach vs. zadaniach, oraz znajomość tradycji i zwyczajów kulturowych pozwala wyeliminować własne zdziwienie czy zakłopotanie oraz zwiększa trafność interpretacji i rozumienia poszczególnych przekazów.

Uwzględnianiu indywidualnych cech osób zaangażowanych w interakcję

  • Zbieranie informacji na temat indywidualnego stylu zachowania, osobowości, temperamentu i innych osobistych charakterystyk osób przekazujących sobie informację pomaga lepiej i pełniej zrozumieć kontekst komunikacji oraz trafniej odbierać i interpretować poszczególne informacje.

Zwiększaniu wiedzy o adaptacji kulturowej i szoku kulturowym

  • Wiedza ta może znacznie ułatwić kontakty z osobami z różnych kultur. Na przebieg kontaktu i wymianę informacji wpływ ma osobowość poszczególnych osób zaangażowanych w komunikację, zaplecze kulturowe tych osób, ale również konkretny moment w jakim interakcja ma miejsce. Na poszczególnych etapach adaptacji kulturowej osoby są w stanie komunikować się z różnego poziomu emocji i rozumienia sytuacji w jakich się znajdują. Wiedza o tym co przeżywa się w kontakcie międzykulturowym, niezależnie od przebiegu konkretnej sytuacji komunikacyjnej, może być bardzo pomocna przy dochodzeniu do porozumienia.
Opracowane przez: Dominika Cieślikowska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Źródła

  • Hall, Edward T.., Bezgłośny język, Warszawa: PIW, 1987.;  

  • Matsumoto David, Juang, Linda, Psychologia międzykulturowa, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne,  2007.  

  • Szopski, Marek., Komunikowanie międzykulturowe, Warszawa: WSiP, 2005. Samovar, Larry A., Porter, Richard E., Stefani, Lisa A., Communication between cultures, Belmont:  Wadsworth, 1998. 

  • Szopski, Marek., Komunikowanie międzykulturowe, Warszawa: WSiP, 2005. Samovar, Larry A., Porter, Richard E., Stefani, Lisa A., Communication between cultures, Belmont:  Wadsworth, 1998. 

Publikacje z zakresu