Słownik

Karta Praw Podstawowych

Zbiór fundamentalnych praw człowieka Unii Europejskiej. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej została proklamowana 7 grudnia 2000 roku na szczycie Unii Europejskiej w Nicei jako dokument o charakterze politycznym. Ponownie treść Karty z niewielkimi zmianami została przyjęta przez Radę Unii Europejskiej, Komisję Europejską oraz Parlament Europejski w dniu 12 grudnia 2007 roku w Strasbourgu. Podpisany 13 grudnia 2007 roku Traktat Lizboński nadał Karcie moc prawno-traktatową (art. 6 Traktaty Unii Europejskiej). Od daty wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego (1 grudnia 2009 roku) mieszkańcy wspólnot europejskich mogą się powoływać przed sądami na postanowienia Karty.

Dokument ujmuje poszczególne prawa i wolności człowieka o charakterze politycznym, obywatelskim, społecznym, gospodarczym i socjalnym w sześć obszarów tematycznych: Godność, Wolności, Równość, Solidarność, Prawa obywatelskie i Wymiar sprawiedliwości. Siódmy rozdział zawiera postanowienia ogólne. Wymienione w Karcie prawa przysługują w większości przypadków każdej osobie, a w wybranych aspektach adresowane są do obywateli i obywatelek państw członkowskich UE i do osób fizycznych lub prawnych mających miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę w jednym z państw członkowskich UE.

Zamysłem projektodawców Karty było stworzenie nowoczesnego dokumentu, który z jednej strony zbierałby w jeden katalog rozproszone w innych aktach prawnych zapisy o fundamentalnych prawach i wolnościach człowieka, z drugiej uzupełniał je o gwarancje, wynikające z wyzwań postępu społecznego, rozwoju naukowego i technologicznego. Stąd w Karcie Praw Podstawowych znajdziemy nowatorskie ustępy o ochronie danych osobowych, przejrzystej administracji, ochronie konsumentów, osób starszych czy nieheteroseksualnych czy prawa związane z bioetyką czy zrównoważonym rozwojem.

Głównym założeniem Karty jest zagwarantowanie przestrzegania praw podstawowych przez instytucje UE na etapie przygotowywaniu nowego prawodawstwa europejskiego oraz na etapie wdrażania prawa UE przez państwa członkowskie. Oznacza to, że Karta nie nadaje żadnych dodatkowych uprawnień organom Unii Europejskiej (poza tymi, które wyrażone są w zapisach traktatowych) oraz że procedura dochodzenia praw przez obywateli i obywatelki pozostaje zdeterminowana przez ustawodawstwa krajowe oraz ratyfikowane przez poszczególne kraje konwencje międzynarodowe. Zapisy Karty nie mają zastosowania w trakcie podejrzenia naruszenia prawa człowieka przez instytucje państwa członkowskiego UE w obszarze innym, niż implementacja prawa unijnego.

W chwili podpisania Traktatu z Lizbony Karta stała się prawnie wiążąca dla 25 państw członkowskich. Do traktatu dołączono wynegocjowany przez Wielką Brytanię tzw. protokół brytyjski, który ogranicza stosowanie niektórych zapisów Karty w stosunku do tego państwa. Do protokołu przyłączyła się także Polska. Na jego mocy prawa określone w Karcie przysługują jedynie wtedy, gdy są zagwarantowane w przepisach krajowych. Deklarowanym wówczas przez przedstawicieli rządu powodem przystąpienia do protokołu były kwestie mniejszości seksualnych („ Chodzi o to, żeby nam w oparciu o ten fragment [art. 21 Karty] nie narzucano rozwiązań odnoszących się do spraw moralnych i obyczajowych; żeby nas nie zmuszano na przykład do tego, żeby w Polsce były homoseksualne małżeństwa, jeszcze do tego z prawem do adopcji dzieci.” - wypowiedź ówczesnego premiera Jarosława Kaczyńskiego) i obawa przed umożliwieniem obywatelom Niemiec dochodzenia roszczeń majątkowych na terenie RP.

Komisja Europejska, która odpowiedzialna jest za propagowanie zapisów Karty, upowszechnianie wiedzy oraz monitoring zakresu oraz sposobu stosowania Karty, publikuje roczne sprawozdania podsumowujące wyniki swoich analiz.

Opracowane przez: Magdalena Chustecka
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Obszar Prawo

Źródła

Publikacje z zakresu