Słownik

Istotne i determinujące wymagania zawodowe

Istotne i determinujące wymagania zawodowe to jeden z tzw. wyjątków od zakazu dyskryminacji. Oznacza to, że zastosowanie takiego zabiegu wyłącza zarzut bezprawności i niezgodności z zasadą równego traktowania. W myśl przepisu art. 183b § 2 pkt 1 Kodeksu pracy, nie będzie naruszona zasada równego traktowania jeżeli dojdzie do niezatrudnienia pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 183a § 1 (np. płeć, wiek, orientację seksualną, niepełnosprawność) jeżeli rodzaj pracy lub warunki jej wykonywania powodują, że przyczyna lub przyczyny wymienione w tym przepisie są rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym stawianym pracownikowi. Zgodnie z tym przepisem, aby nie doszło do możliwości postawienia zarzutu o dyskryminację, spełnione muszą być określone przesłanki. Po pierwsze, nierówne potraktowanie musi być uzasadnione rzeczywistym i determinującym wymaganiem zawodowym. Oznacza to, że w każdym przypadku musi mieć miejsce skrupulatne badanie legalności wymogu. Wyjątek od zasady równego traktowania nie może przerodzić się w regułę i co najważniejsze nie może sprzeciwiać się obowiązującemu prawu. Po drugie, należy wziąć pod uwagę charakter danego zajęcia oraz warunki jego wykonywania. W tym przypadku, warunków wykonywania konkretnego zajęcia nie należy w pełni utożsamiać z ugruntowanym już w polskim prawie pracy pojęciem warunków pracy oznaczającym np. zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony czy też pojęciem czasu pracy. Chodzi tu przede wszystkim o kontekst jego wykonywania, w tym środowisko pracy (np. charakterystyczna grupa osób, z którymi pracownik będzie miał zawodową styczność) w jakim przyjdzie pracować danej osobie. Po trzecie zadać należy pytanie jaki jest cel danego zajęcia i czy ograniczenie dostępu do zajęcia ze względu na istnienie chronionej prawem cechy (rasa, wiek, niepełnosprawność, etc.) nie narusza zasady proporcjonalności? W tym przypadku czynnikami usprawiedliwiającymi nierówne traktowanie będzie np. specyficzne wymaganie co do posiadania określonej cechy osobowościowej niezbędnej do prawidłowego wykonywania powierzonych obowiązków zawodowych czy też dysponowanie konkretnymi umiejętnościami koniecznymi do odpowiedniego wykonywania zajęcia.

Przykład
Organizacja pozarządowa prowadząca schronisko dla kobiet – ofiar gwałtów i przemocy w rodzinie poszukuje pracownika na stanowisko psychologa prowadzącego terapię. Dając do lokalnej gazety ogłoszenie o wolnym stanowisku pracy wyszczególniony został m.in. warunek, iż poszukiwane na to stanowisko są tylko kobiety. W tym przypadku nie doszło do działań naruszających zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, gdyż specyfika jak i środowisko pracy uzasadnia dokonanie wyboru pracownika jedynie spośród kobiet. W większości bowiem przypadków przemocy na tle seksualnym, gdzie ofiarą są kobiety, niewskazanym jest, aby osobą, która ma prowadzić terapię był mężczyzna.

Opracowane przez: Krzysztof Śmiszek
Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego

Źródła

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy  

  • Dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawia ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy  

  • K. Kędziora, K. Śmiszek, Dyskryminacja i mobbing w zatrudnieniu, Warszawa 2010

Publikacje z zakresu