Słownik

Gender studies

Gender studies (inaczej np. studia nad społeczno-kulturową tożsamością płci, studia genderowe) odnoszą się do gałęzi nauk społecznych, badającej problematykę płci społeczno-kulturowej (gender). Inaczej niż tzw. women’s studies, które poprzedziły wykształcenie się gender studies, a koncentrują się przede wszystkim na badaniu sytuacji kobiet w społeczeństwach i kulturach - gender studies badają procesy tworzenia, odtwarzania i treść ról płci charakterystycznych dla danych społeczeństw, przepisy na to, jak w danej kulturze, czasie, na danym terytorium opisuje się to, jak „być kobietą” i „być mężczyzną”, a także badają relacje między płciami i wpływ ich kształtu na społeczne położenie kobiet i mężczyzn.

Początkowo, od lat 70 XX wieku, gdy gender studies stopniowo zaczęły zastępować women studies na amerykańskich uczelniach, badania koncentrowały się na rolach płci przede wszystkim w odniesieniu do kobiet i na „kobiecości”, by stopniowo włączać w obszar zainteresowań także wątki związane z oczekiwaniami kierowanymi do mężczyzn, wzorami męskości. Z tej dziedziny wykształciły się z kolei odrębne studia, tzw. men’s studies albo masculinities studies.

Analiza proponowana przez gender studies silnie łączy zagadnienia związane z płcią kulturową z innymi obszarami wykluczeń i marginalizacji, jak etniczność, klasa, status społeczno-ekonomiczny, religia, orientacja psychoseksualna, (niepełno)sprawność, „rasa” – proponują interdyscyplinarne i intersekcjonalne spojrzenie na zagadnienia związane z wielowymiarowością tożsamości i przynależności do grup, ze szczególnym uwzględnieniem płci jako podstawowego aspektu tożsamości jednostki, mającego wpływ na jej funkcjonowanie we wszystkich obszarach życia społecznego. Ważnym aspektem gender studies są zagadnienia związane z heteronormatywnością i androcentryzmem, wpływem patriarchatu i seksistowskich oddziaływań strukturalnych na społeczne położenie kobiet i mężczyzn.

Studia genderowe realizowane są interdyscyplinarnie, obszarami eksploracji i uzupełniania perspektyw o perspektywę płci kulturową są takie inne dziedziny, jak literatura i studia nad językiem, historia, historia sztuki, nauki polityczne, socjologia, antropologia, pedagogika, filmoznawstwo, prawo, medycyna i inne. Gender studies mimo swojego zakotwiczenia akademickiego, charakteryzuje silne podejście krytyczne; mają one także znaczące przełożenie na praktykę społeczną, dostarczają wiedzy i wspierają wypracowywanie w ramach ruchów feministycznych narzędzi przeciwdziałania dyskryminacji kobiet ze względu na płeć w praktyce.

W Polsce programy gender studies i specjalności genderowe istnieją w ramach wybranych kierunków humanistycznych m.in. w Warszawie, Krakowie, Szczecinie, Poznaniu, Łodzi.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet
Przesłanki Płeć

Publikacje z zakresu