Słownik

Feminizm

To ruch społeczny dążący do rzeczywistej równości kobiet i mężczyzn w społeczeństwach, a także dyscyplina naukowa powstała w relacji do aktywności społecznej feministek (por. gender studies). Feminizm jako ideologia zakłada, że kobiety doświadczają opresji ze względu na patriarchalny porządek społeczny, którego przekaz mówi o podrzędności kobiet w stosunku do mężczyzn. Feminizm dąży do takiej zmiany społecznej, by kobiety nie doświadczały dyskryminacji i wykluczenia ze względu panujący w społeczeństwach seksizm.
Feminizm stara się rozpoznać przyczyny niesprawiedliwego, gorszego traktowania kobiet w różnych kulturach i w różnych czasach. Analizuje warunki życia kobiet, ich doświadczenia, procesy społeczne, ekonomiczne, kulturowe, które powodują lub leżą u podstaw nierówności. To w ramach teorii feministycznej trwa także dyskusja nad społeczną konstrukcją płci i zawartością kategorii gender, czyli płci społeczno-kulturowej.

W ramach wielu różnych ruchów feministycznych i różnych feministycznych nurtów, feministki walczą o prawa kobiet, w tym m.in. prawo do wolności od przemocy ze względu na płeć, prawo do decydowania o własnym ciele, prawa reprodukcyjne, ekonomiczne, prawo do aktywnego udziału w życiu politycznym, prawo do własności, prawo do decydowania o własnej seksualności, prawa lesbijek, prawa kobiet z mniejszości, prawa uchodźczyń. Feminizm skupia się na prawach kobiet, jednocześnie podkreślając, że zmiana relacji płci nie może się dokonać bez aktywnego zaangażowania w nią mężczyzn, którzy także doświadczają ograniczającego wpływu seksizmu i społecznych wytycznych dotyczących ról płci. Ze względu na swoją interdyscyplinarność i analizę każdej sfery życia, w zależności od podstawowych postulatów lub korzeni ideowych, w ramach ruchów feministycznych wyróżniamy m.in. feminizm liberalny, radykalny, anarchistyczny, psychoanalityczny, egzystencjalny, postmodernistyczny, marksistowski i socjalistyczny, ekofeminizm, feminizm wielokulturowy i globalny.

Pierwsze feministyczne postulaty w Europie, dotyczące kobiet jako grup interesu – domagające się praw dla kobiet na zasadzie równości z mężczyznami – to koniec XVIII wieku, Rewolucja Francuska i wystąpienie Olympii de Gouges, która wDeklaracji Praw Kobiety i Obywatelki (1791) domagała się równych praw dla kobiet. Wtedy początek swój miał nurt tzw. pierwszej fali feminizmu, w ramach której działaczki kobiece dążyły do uzyskania praw politycznych i obywatelskich, w tym przede wszystkim praw wyborczych. Celem było uzyskanie prawnych gwarancji równości. Ten pierwszy chronologicznie nurt w feminizmie nazywany jest także sufrażyzmem, od łacińskiego słowa suffragium, głos wyborczy. Na tzw. ziemiach polskich ruch kobiecy i walka o prawa kobiet, w tym polityczne, prawo do edukacji, godnych warunków pracy, to czas do 1918 roku, kiedy kobiety zostały zrównane w prawach wyborczych z mężczyznami.

Druga fala feminizmu europejskiego, to lata 60. XX wieku w USA i Wielkiej Brytanii i walka o prawa ekonomiczne, w tym równość na rynku pracy, a także prawo do aborcji, prawa reprodukcyjne i kwestie pornografii. O ile pierwsza fala koncentrowała się na formalnych gwarancji równości, druga fala feminizmu podkreślała rozbieżności między równościowymi zapisami prawnymi a rzeczywistą sytuacją nierówności.

Od lat 80. XX wieku w ramach feminizmu coraz silniej pojawiają się kwestie wyznaczające zakres zainteresowania trzeciej fali feminizmu, tj. kwestie przecięć płci z innymi czynnikami, takimi jak etniczność, „rasa”, poziom sprawności, orientacja psychoseksualna, status materialny, religia, wiek (por.: dyskryminacja krzyżowa). Krzyżowanie się różnych cech i wzmacnianie się opresji kobiet na punktach stycznych jest obok innych, wciąż nie w pełni realizowanych praw, jednym z kluczowych aspektów dyskusji i działań w ramach współczesnego feminizmu. W ramach trzeciej fali wiele jest inspiracji takimi prądami myślowymi, jak teoria postkolonialna, teoria queer, teoria krytyczna, poststrukturalizm.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet
Przesłanki Płeć

Źródła

Publikacje z zakresu