Słownik

Europejski Trybunał Praw Człowieka

Europejski Trybunał Praw Człowieka jest międzynarodowym sądem powołanym przy Radzie Europy (międzynarodowej organizacji z siedzibą w Strasburgu). Trybunał składa się z liczby sędziów równej ilości państw członkowskich Rady Europy, które ratyfikowały Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: Europejska Konwencja Praw Człowieka). Trybunał został powołany w 1998 r. na miejsce Europejskiej Komisji Praw Człowieka i Trybunału Praw Człowieka do kontroli przestrzegania praw człowieka. Polska została przyjęta w poczet członków Rady Europy 26 listopada 1991 roku, stając się 26-tym państwem członkowskim, a od 1 maja 1993 r. do Trybunału zaczęły trafiać sprawy wnoszone przez polskich obywateli.

Trybunał może rozpatrywać jedynie zarzuty naruszenia prawa lub praw zawartych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i protokołach dodatkowych do Konwencji. Konwencja jest to traktat międzynarodowy, który został przyjęty w 1950 roku i wszedł w życie trzy lata później. Konwencja określa prawa i wolności oraz zobowiązuje państwa do ich zagwarantowania każdej osobie podlegającej ich jurysdykcji. Państwa, a także osoby indywidualne, bez względu na ich narodowość, mogą wnosić skargi do Trybunału w przypadku zarzutu domniemanego naruszenia zagwarantowanych praw przez państwo będące stroną Konwencji. Prawa zawarte w Konwencji to m.in. prawo do życia, prawo do ochrony przed poddawaniem torturom oraz nieludzkiemu traktowaniu, prawo do swobody i bezpieczeństwa osobistego, prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, prawo do poszanowania życia prywatnego, rodzinnego, mieszkania i korespondencji, wolności wyrażania opinii (w tym wolność prasy), wolność myśli sumienia i wyznania, prawo do pokojowego zgromadzania się oraz swobodnego stowarzyszania się. Artykuł 14 Konwencji reguluje zakaz dyskryminacji w odniesieniu do korzystania z praw i wolności wymienionych w Konwencji. Późniejsze protokoły uzupełniły jeszcze wykaz praw określonych w Konwencji m.in. o prawo każdej osoby do poszanowania mienia, prawo do nauki, prawo do swobodnego przemieszczania się, zakaz zbiorowego wydalania cudzoziemców, prawo do odwołania się od wyroku sądowego w sprawie karnej, odszkodowanie za niesłuszne skazanie, zakaz ponownego sądzenia za to samo, a także zniosły karę śmierci. Polska wciąż nie ratyfikowała protokołu 12 dotyczącego ogólnego zakazu dyskryminacji, czyli dającego możliwość postawienia zarzutu dyskryminacji w odniesieniu do praw nieuwzględnionych w Konwencji, jak np. prawa pracownicze.

Skargę do Trybunału może wnieść osoba, która jest ofiarą naruszenia prawa lub praw zawartych w Konwencji przez którekolwiek z państw-stron Konwencji. Naruszenie to musi dotyczyć jej bezpośrednio i osobiście. Trybunał nie jest sądem odwoławczym od decyzji organów krajowych, i nie może unieważniać lub zmieniać wydanych przez nie orzeczeń. Trybunał może rozpatrywać jedynie skargi przeciwko państwom, które ratyfikowały Konwencje lub dany protokół dodatkowy. Zdarzenia, których dotyczy skarga muszą mieć miejsce po dacie ratyfikacji (dla Polski po dacie 30 kwietnia 1993 r.). Przedmiotem skargi mogą być wyłącznie działania lub zaniechania władz publicznych (parlamentu, organów administracyjnych, sądów, itp.) jednego z państw. Trybunał nie rozpatruje skarg skierowanych przeciwko osobom fizycznym lub organizacjom prywatnym. Co ważne, Trybunał może rozpatrywać sprawy dopiero po wyczerpaniu wszystkich dostępnych w danym państwie środków odwoławczych oraz jeżeli skarga została wniesiona w ciągu sześciu miesięcy od daty podjęcia ostatecznej decyzji czyli od dnia wydania decyzji przez najwyższy sąd krajowy lub inny organ rozstrzygający dany rodzaj spraw. Bieg terminu rozpoczyna się gdy ostateczna decyzja wydana w zwykłym toku instancji zostaje doręczona stronie postępowania lub jej pełnomocnikowi. Trybunał nie może rozpoznać skargi, która nie spełnia tych kryteriów dopuszczalności. W sprawie, w której Trybunał stwierdzi iż państwo dopuściło się w stosunku do strony skarżącej naruszenia jednego lub kilku praw lub wolności zagwarantowanych Europejską Konwencją Praw Człowieka, bądź którymś z protokołów dodatkowych, wówczas może skarżącej przyznać rekompensatę finansową zaistniałych naruszeń.

Opracowane przez: r. pr. Karolina Kędziora
Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego
Obszar Prawo

Publikacje z zakresu