Słownik

Etnocentryzm

Termin wprowadzony przez amerykańskiego naukowca z uniwersytetu Yale, Williama Gordona Sumnera, w 1906 roku. Stoi za nim przekonanie antropologiczne, że grupy narodowe, etniczne, kulturowe różnią się miedzy sobą, a każda grupa wypracowuje inne pojęcie świata i jego wartości. Termin rozwijany i upowszechniany w rozumieniu literalnym, jako stawianie własnego narodu lub grupy etnicznej w centrum zainteresowania (przykład: sinocentryzm – nazwa państwa Chiny w języku chińskim i w dosłownych tłumaczeniach „Państwo Środka”). W pojęcie to najczęściej wpisane jest także wywyższanie własnej grupy narodowej, etnicznej czy kulturowej ponad inne. Stąd traktowanie własnych standardów jako uniwersalnych i jedynie słusznych, odbieranie i postrzeganie innych wartości, norm, stylów życia innych grup przez pryzmat własnej, zwracanie uwagi na interesy jedynie własnej grupy, postulowanie współpracy w jej obrębie oraz gotowość do walki i poświęcenia życia za nią. Natomiast w odniesieniu do innych grup postawa etnocentryczna wyraża się traktowaniem ich przedstawicieli/przedstawicielek jako niższych, niemoralnych i godnych pogardy, w nieufności i strachu przed obcymi, braku kooperacji z nimi, żądaniu posłuszeństwa wobec własnych autorytetów, skłonności do potępiania innych, obarczaniu ich winą za kłopoty i posługiwanie się nimi jak kozłami ofiarnymi.
Pogląd ten manifestuje się na poziomie indywidualnym, jako postawa jednostek, a na poziomie instytucjonalnym/ organizacyjnym jako utrwalone praktyki grupowe, społeczne, organizacyjne.
Etnocentryzm został szerzej wyjaśniony i opisany w Modelu rozwoju wrażliwości międzykulturowej Miltona Bennett’a. Autor twierdzi, że kultura jest filtrem służącym do interpretacji rzeczywistości i postrzegania otaczającego nas świata. Bennett wrażliwość międzykulturową definiuje jako świadomość różnic międzykulturowych i wyczucie w sytuacjach, gdy ma się z nimi do czynienia. Nie uznaje jej za stan naturalny i przytacza różne momenty w historii, gdzie kontakty międzykulturowe były naznaczone agresją i wzajemną niechęcią. Bennett potwierdza, że ludzie mają tendencję do patrzenia ze swojej perspektywy kulturowej oraz interpretowania i oceniania zdarzeń, innych ludzi i ich zachowań w odniesieniu do znanych im standardów. Etnocentryzm w ujęciu modelu rozwoju wrażliwości międzykulturowej ewoluuje przechodząc przez różne fazy, od zaprzeczania istnieniu jakichkolwiek różnic kulturowych po ich pełną akceptację i współistnienie perspektyw pochodzących z różnych kultur. Ten ostatni etap Bennett określa jako etnorelatywizm.

  • Zaprzeczanie (izolacja, separacja): Jednostka zaprzecza istnieniu jakichkolwiek różnic, nie dostrzega, że istnieją inne wizje rzeczywistości. Zaprzeczenie może być oparte na izolacji (brak szans na skonfrontowanie się z różnicami) lub separacji (separowanie się od różnic, stawia się bariery pomiędzy nami a ludźmi, którzy są inni).
  • Obrona (oczernianie, poczucie wyższości, odwrócenie): Różnice kulturowe są dostrzegane, ale są uważane za zagrażające, ponieważ oferują inną wizję rzeczywistości, a przez to podważają tożsamość jednostki. Różnice się widzi, ale walczy się z nim, np. poprzez zachowania pokazujące swoją wyższą pozycje wobec ludzi, którzy są odmienni.
  • Minimalizacja: Różnice są zauważane, nie zwalcza się ich poprzez dewaluację innych, lub wywyższanie się, ale jednostka stara się zminimalizować ich znaczenie. Wskazuje się jedynie na podobieństwa, a trywializuje różnice.
Opracowane przez: Dominika Cieślikowska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Źródła

  • Dan Landis, Janet Bennett, Milton J. Bennett (red.), The Handbook of Intercultural Training, Sage Publications 2004.
Publikacje z zakresu