Słownik

Empowerment

Empowerment (ang.) - upełnomocnienie, uwłasnowolnienie, upodmiotowienie.

Istnieje wiele sposobów rozumienia pojęcia empowerment, a także wiele sposobów jego stosowania. Pojęcie to używane jest w naukach społecznych (np. przeciwdziałanie dyskryminacji, praca socjalna, psychiatria) i w zarządzaniu. Pojęcie upełnomocnienia (empowermentu) jest ściśle związane z feminizmem i pedagogiką emancypacyjną. Empowerment (upełnomocnienie) jest zarówno procesem jak i stanem/rezultatem. Oznacza zmianę na poziomie indywidualnym i strukturalnym.

W rozumieniu socjologicznym empowerment odnosi się przede wszystkim do członków/kiń grup dyskryminowanych, mniejszościowych i marginalizowanych, które są/zostały wykluczone z procesów podejmowania decyzji, możliwości wpływu, posiadania szeroko rozumianej władzy (na poziomie osobistym, rodziny, społeczności, państwa i in.).

Celem działań upełnomocniających jest osiągnięcie stanu, w którym ludzie u/odzyskują indywidualną i kolektywną (zbiorową) kontrolę nad własnym życiem, miejscem, postulatami, interesami, przestrzenią, prawami, językiem jakim opisywana jest rzeczywistość, w tym także oni/one itd. Dzięki upełnomocnieniu ludzie są zdolni do definiowania i działania, mają poczucie sprawczości/wpływu. Upełnomocnienie to także metoda, dzięki której można przywrócić lub uwydatnić siłę i władzę osób, które zostały jej pozbawione, lub też systemowo ograniczono możliwości jej używania i wyrażania (jak to ma miejsce w przypadku kobiet, osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych, osób nie-białych, nie-pełnosprawnych, osób nieidentyfukujących się jako heteroseksualne i in.). Strukturalny wymiar działań upełnomocniających odnosi się do ujawniania struktur społecznych oraz barier i relacji wpływów, które podtrzymują zróżnicowanie i niesprawiedliwości/opresję.

Dla procesu upełnomocnienia ważne są takie elementy, jak: poczucie posiadania kompetencji i zdolności, posiadanie możliwości decydowania o sobie, poczucie sprawczości, i możliwości wywierania wpływu, poczucie znaczenia/uznawania za wartościowe tego co się robi i kim się jest oraz poczucie zaufania do siebie i wiary w siebie. Przy czym, jeśli mówimy o procesie upełnomocniania to mamy na myśli zarówno subiektywne poczucie jak i realne możliwości. Bywa, że mimo posiadanych faktycznie zdolności i kompetencji ludzie nie mają poczucia posiadania ich i nie sięgają po nie, albo też nie są one uznawane i/lub wykorzystywane. I odwrotnie – stosunkowo wysokie poczucie sprawczości, jeśli ogranicza się do przestrzeni prywatnej nie stanowi jeszcze o osiąganiu upełnomocnienia.

Pojęcie uwłasnowolnienia/upodmiotowienia stanowi integralną część międzynarodowej definicji pracy socjalnej, która stwierdza, że jest to „zawód, który dla zwiększania dobrostanu (well-being) promuje społeczne zmiany, rozwiązywanie problemów we wzajemnych ludzkich relacjach oraz upodmiotowienie (empowerment)”.

W zarządzaniu przez empowerment rozumie się proces włączania, angażowania pracownic i pracowników w podejmowanie decyzji dotyczących przedsiębiorstwa/organizacji/projektu z czym wiąże się wzięcie odpowiedzialności za własne działania ale także za funkcjonowanie tej struktury. Zwiększa się w związku z tym poczucie przynależności, poczucie odpowiedzialności za relacje w zespole, ale celem dla przedsiębiorstwa/organizacji/projektu jest zwiększenie wydajności/efektywności, zwiększenie świadomości kosztów itd.

Bliskie takiemu rozumieniu pojęcia empowerment było używanie go w programach i projektach finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. W wielu materiałach dotyczących projektów EFS czytamy o zasadzie empowerment, która ma oznaczać zaangażowanie w proces wypracowywania innowacyjnych rozwiązań przedstawicieli i przedstawicielki grup docelowych.

W „Poradniku dotyczącym realizacji wsparcia dla osób wykluczonych społecznie” wydanym w ramach PO KL czytamy, że „Zasada empowerment oznacza aktywne uczestnictwo w projekcie osób, na rzecz których realizowane są dane działania. W praktyce oznacza to, że uczestnicy projektu mogą być również zaangażowani we wdrażane działania i czynnie brać udział w procesie decyzyjnym. Realizacja tej zasady ma na celu zwiększenie rzeczywistej zdolności uczestników do w pływania na działania, które ich dotyczą, a tym samym na wzrost skuteczności tych działań.”

Opracowane przez: Agata Teutsch
Fundacja Autonomia, Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Źródła

  • Amering Michaela, Rola empowerment w psychiatrii”, referat wygłoszony na Forum Psychiatrii Środowiskowej i Rehabilitacji w dniach 17-19 maja 2006 roku w Krakowie, http://otworzciedrzwi.org/files/dok/dla_nas_nr11_suma.pdf
  • Askheim Ole Petter, Empowerment as guidance for professional social work: an act of balancing on a slack rope, w: European Journal of Social Work, Volume 6, Issue 3, 2003
  • Frysztacki Krzysztof, Socjologia Problemów Społecznych, Wydawnictwo Naukowe Scolar, 2010
  • Ogólnopolskie Forum Organizatorów Społeczności Lokalnych, słowniczek www.osl.org.pl/slowniczek-osl/‎
  • Poradnik dotyczący realizacji wsparcia dla osób wykluczonych społecznie oraz zagrożonych wykluczeniem społecznym w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki , Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Warszawa 2009,
  • Szarfenberg Ryszard, Standardy pracy socjalnej. Wprowadzenie
Publikacje z zakresu