Słownik

Edukacja włączająca / inkluzyjna

Edukacja włączająca to propozycja modelu edukacji uwzględniającego różnorodność uczniów i uczennic korzystających z placówek edukacyjnych i funkcjonujących w systemie edukacji formalnej. Najczęściej o edukacji włączającej mówi się w odniesieniu do różnorodności wynikającej z niepełnosprawności. Dzieje się tak ze względu na to, że powstała ona jako alternatywa dla modeli opartych na segregacji (szkolnictwo specjalne) czy integracji.

Edukacja włączająca to prowadzenie edukacji dzieci z niepełnosprawnościami (a także innych dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych) w szkole masowej, ale przy założeniu, że to system szkolny dostosowuje się do indywidualnego tempa nauki, zdolności, możliwości dziecka. W przeciwieństwie do kształcenia integracyjnego, które zakłada dostosowywanie możliwości dziecka z niepełnosprawnością do wyzwań systemu edukacji, podobnych dla wszystkich dzieci, edukacja włączająca kładzie nacisk na różnorodność i elastyczność, związaną z odpowiadaniem na potrzeby i możliwości poszczególnych uczennic i uczniów.

Edukacja włączająca wymaga odejścia od medycznego modelu niepełnosprawności, zakładającego postrzeganie niepełnosprawności jako problemu, braku normy, i podejmowanie starań, by człowiek z niepełnosprawnością funkcjonował w sposób zbliżony do „normalnego”, rozumianego jako funkcjonowanie osób pełnosprawnych. Ta koncepcja oparta jest na modelu społecznym, odnoszącym się do niepełnosprawności jako efektu funkcjonowania barier tworzonych przez społeczeństwo (np. prawnych, ekonomicznych, architektonicznych). Przyjęcie tego modelu przenosi ciężar odpowiedzialności za zmniejszenie skutków funkcjonowania barier na społeczeństwo właśnie, w przeciwieństwie do oczekiwania od osób z niepełnosprawnością dostosowania się i nauczenia, jak w świecie barier funkcjonować.

Szkoła włączająca (inkluzyjna) to szkoła, w której zidentyfikowano bariery uniemożliwiające pełne uczestnictwo w procesie edukacyjnym uczennicom i uczniom o specjalnych potrzebach edukacyjnych, a następnie podjęto działania na rzecz zniesienia tych barier. Warunkiem funkcjonowania takiej szkoły jest włączenie wszystkich nauczycieli i nauczycielek, a zatem odejście od poglądu, że tylko szkolni specjaliści/specjalistki odpowiadają za dziecko z niepełnosprawnością.

Opracowane przez: Małgorzata Jonczy-Adamska
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Obszar Edukacja

Źródła

  • Jadwiga Bogucka: Edukacja włączająca jako wyzwanie i szansa dla szkół, W: Szkoła równych szans. Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej - budowanie systemu wsparcia i pomocy, Wrocław 2010.  
  • Tamara Zacharuk: Edukacja włączająca szansą dla wszystkich uczniów, W: Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny Meritum, nr 1/2011.
Publikacje z zakresu