Słownik

Dyskryminacja wielokrotna

Dyskryminacja oznacza nierówne, gorsze traktowanie, odmówienie dostępu, niepodjęcie działań lub ograniczenie możliwości korzystania z szeroko rozumianych społecznych dóbr, ze względu na przynależność do określonej grupy mniejszościowej. Osoby mogą doświadczać dyskryminacji w oparciu o swoją przynależność do jednej, wybranej grupy – ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, etniczność, orientację seksualną, wyznanie, przekonania polityczne, stan cywilny i inne swoje cechy. Taki rodzaj dyskryminacji został dotąd szeroko opisany w literaturze, funkcjonuje także w m.in. w polskim porządku prawnym jako dyskryminacja jako taka. Natomiast dyskryminacja, której doświadczają jednostki ze względu na swoją przynależność do wielu różnych grup jednocześnie, została określona szeroką nazwą dyskryminacji wielokrotnej. Wyróżniamy w jej ramach różne typy:

1. Dyskryminacja wielokrotna w wąskim rozumieniu – sytuacja, w której jedna osoba jest dyskryminowana ze względu na przynależność do różnych grup, ale doświadcza tej dyskryminacji oddzielnie, w różnym czasie. Np. pracowniczka z niepełnosprawnością ruchową jako kobieta nie jest preferowana przez swojego pracodawcę jako kandydatka do awansu (dyskryminacja ze względu na płeć), a w innym momencie pracodawca nie dba o to, by zawodowe spotkanie zespołu, do którego osoba ta należy, odbyło się w miejscu, do którego ta pracowniczka może się dostać (dyskryminacja ze względu na niepełnosprawność). W kontekście prawnym taki rodzaj dyskryminacji na podstawie więcej niż jednej przesłanki postrzegany jest jako „zwykła” dyskryminacja, ponieważ oba jej rodzaje dzieją się w różnym czasie. Sytuacje te traktowane są osobno, w oparciu o istniejące przepisy, rozdzielnie traktujące każdy przypadek dyskryminacji i przesłankę, która leżała u jego podstaw.

2. Dyskryminacja sumowana / wiązana (compound disrimination) – różne przesłanki dyskryminacji „dodają się” do siebie w jednej sytuacji. W konkretnym przypadku, np. gdy pracodawca poszukuje na dane stanowisko osoby do 30 roku życia, bez statusu imigranckiego, pełnosprawnej, białej, mieszkającej w odległości 5 kilometrów od miejsca pracy. Niespełnienie przez osobę każdego kolejnego z kryteriów odnoszących się do tych tożsamości, nie oznacza braku szans na zatrudnienie, ale te szanse osłabia. Im większej liczby z tego katalogu cech nie spełnia, tym mniejsze prawdopodobieństwo uzyskania pracy na tym stanowisku. Np. w sytuacji, gdy na rynku pracy pewne prace uznawane są za odpowiednie dla mężczyzn, a inne dla imigrantów, prawdopodobieństwo znalezienia pracy przez kobietę-imigrantkę jest ograniczone, właśnie ze względu na dyskryminację sumowaną.

3. Dyskryminacja intersekcjonalna / krzyżowa (intersectional discrimination) – To taki rodzaj współgrania z sobą różnych charakterystyk grupowych danej osoby, które wchodzą z sobą w interakcje jednocześnie. Nie daje się ona zredukować do po prostu „sumy” doświadczeń wynikających z przynależności do różnych grup, lecz tworzy nowy, charakterystyczny system wykluczeń.

Analizowanie zjawiska dyskryminacji z uwzględnieniem perspektywy więcej niż jednej przesłanki to stosunkowo nowe podejście, w ramach którego dopiero w ostatnich latach rozwijają się coraz bardziej intensywne badania i realizowane są projekty społeczne. Perspektywa ta pozwala w bardziej wnikliwy, niż jednoprzesłankowy, sposób diagnozować naturę i przyczyny dyskryminacji, a także proponować bardziej skuteczne rozwiązania przeciwdziałające wykluczeniom ze względu na różne przesłanki - także wykluczeniom, które mogą mieć miejsce w ramach grup dyskryminowanych.

W Polsce projekty dotyczące perspektywy intersekcjonalnej na dyskryminację realizowały dotąd np. Fundacja Autonomia – projekt „Milczenie nie jest złotem. Przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy ze względu na płeć i orientację seksualną” (2008, przesłanki: płeć i orientacja psychoseksualna), Towarzystwo Interwencji Kryzysowej – projekt „Kobiety wędrowne” (2007-2008, przesłanki: płeć, status uchodźczy i migrancki), Fundacja Przestrzeń Kobiet – projekt „Niewidoczne (dla) społeczności” (2011-2012, przesłanki: płeć, orientacja psychoseksualna, miejsce zamieszkania).

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet

Źródła

Publikacje z zakresu