Słownik

Dobrostan

Dobrostan w naukach społecznych oznacza indywidualne odczuwanie szczęścia i satysfakcji z życia. Ocena dobrostanu jest zazwyczaj subiektywna (ang. subjective well-being (SWB)) i bazuje na dwóch kategoriach: na badaniu doświadczeń przyjemności i przykrości oraz wspomnianej satysfakcji z życia (Diener 1984). 

Amerykańscy psycholodzy zaproponowali pomiar ww. reakcji emocjonalnych (czyli pierwszej kategorii) oddzielnie, dzięki czemu powstały cztery wskazania:

  • wysoki poziom przyjemności + niski poziom przykrości = szczęśliwa/y
  • niski poziom przyjemności + wysoki poziom przykrości = nieszczęśliwa/y
  • wysoki poziom obu doznań, przyjemności i przykrości = emocjonalna/y
  • niski poziom obu doznań, przyjemności i przykrości = pozbawiona/y emocji (Diener i Lucas 1999).

Ostatnie dwa wskazania można uzyskać poprzez porównanie zbiorczych odpowiedzi mieszkańców różnych krajów i mogą one wynikać z różnic kulturowych. 

Dodając drugą kategorię naukowcy ponownie uzyskali cztery wskazania:

  • szczęśliwa/y i usatysfakcjonowana/y
  • nieszczęśliwa/y i nieusatysfakcjonowana/y
  • szczęśliwa/y i nieusatysfakcjonowana/y
  • nieszczęśliwa/y i usatysfakcjonowana/y (Diener i Suh 1999).

Dwa ostatnie i odstające punkty mogą m.in. wskazywać na ambiwalentne odczucia badanych osób lub uwzględniać dotykające je zdarzenia losowe.

Powyższy pomiar spotkał się jednak z szeroką krytyką, gdyż zarzucano mu operacjonalizację dobrostanu w odniesieniu do hedonizmu. Dlatego we współczesnych badaniach, jak zauważył David Phillips, zaleca się przyjęcie podejścia uwzględniającego także stopień determinacji jednostki, jej samorealizacji i autonomii (Phillips 2006). Pośrednio na takie podejście wskazały szersze analizy SWB pokazując, że szczęście nie tylko wpływa na zdrowie fizyczne i psychiczne jednostki, lecz także, że szczęśliwi ludzie są bardziej hojni i w większym stopniu zaangażowani społecznie, lepiej radzą sobie z problemami i mogą być bardziej produktywni w pracy zawodowej (Argyle 1996, s. 37‐8).

Według Janusza Czapińskiego dodatkowo o dobrostanie decyduje wola życia danej osoby oraz zadowolenie z poszczególnych dziedzin jej życia np. z życia prywatnego, w tym towarzyskiego, z pracy, zdrowia, czy warunków mieszkaniowych (Czapiński 1992). Czynniki te związane są jednak raczej ze znaczeniowo szerszą i ocenianą przeważnie obiektywnie (poprzez analizę danych statystycznych) jakością życia. Powtarzającymi się kategoriami jakości życia mierzonymi przez najbardziej popularne wskaźniki są: zdrowie fizyczne i emocjonalne, zachowania zdrowotne, dostęp do dóbr podstawowych, edukacja, środowisko naturalne, praca, dochody, subiektywna ewaluacja życia oraz równość płci (Łapniewska 2014). 

W Polsce, wśród szeregu badań realizowanych w tym zakresie, na szczególną uwagę zasługuje przeprowadzana w odstępach dwuletnich „Diagnoza Społeczna” (2013). Zbiera ona bardzo szczegółowe dane dotyczące warunków i jakości życia Polaków. Jakość życia, jako punkt odniesienia, przyjęta została także przez zespół realizujący badanie „Budżetowanie wrażliwe na płeć a jakość życia” (UNDP 2013). Taka perspektywa cieszy się coraz większą popularnością, szczególnie przy układaniu programów politycznych, które mają za zadanie odpowiadać na potrzeby mieszkanek i mieszkańców.

Pojęcie dobrostanu jest często błędnie utożsamiane z dobrobytem lub dobrym standardem życia. Oba te określenia są przede wszystkim związane z dochodami, bądź stanem majątkowym danej osoby (podejście materialne) i często stają się wyznacznikiem jej statusu społecznego. Więcej na ten temat można przeczytać w książce Richarda Wilkinsona i Kate Pickett pt. „Duch równości. Tam gdzie panuje równość wszystkim żyje się lepiej” (Wilkinson i Pickett 2011).

Opracowane przez: dr Zofia Łapniewska

Obszar Ekonomia

Źródła

  • Argyle M. (1996), „Subjective well‐being” [w:] A. Offer (red.) In Pursuit of the Quality of Life, Oxford: University Press.

  • Czapiński J. (1992), Psychologia szczęścia, Poznań: Akademos.

  • Diagnoza Społeczna (2013), Diagnoza Społeczna. Warunki i jakość życia Polaków

  • Diener E. (1984), „Subjective well‐being”. Psychological Bulletin 95 (3), s. 542–575.

  • Diener E. i R. Lucas (1999), „Personality and subjective well‐being” [w:] D. Kahneman, E. Diener i N. Schwarz (red.) Well‐Being: the Foundations of Hedonic Psychology, Nowy Jork: Sage

  • Diener E. i E. Suh (1999), „National differences in subjective well-being” [w:] D. Kahneman, E. 

  • Diener i N. Schwarz (red.) Well-Being: The Foundations of Hedonic Psychology, Nowy Jork: Sage.

  • Łapniewska Z. (2014), Well-being and Social Development in the Context of Gender Equality, ekspertyza dla projektu “Gender equality and quality of life - how gender equality can contribute to development in Europe. A study of Poland and Norway”, Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

  • Phillips D. (2006), Quality of Life: Concept, policy and practice, London: Routledge.

  • UNDP (2013), Budżetowanie wrażliwe na płeć a jakość życia

  • Wilkinson R. i K. Pickett (2011), Duch równości. Tam gdzie panuje równość wszystkim żyje się lepiej, Warszawa: Czarna Owca.

Publikacje z zakresu