Słownik

Audyzm

Audyzm to jedna z form dyskryminacji opierająca się na przesłance słuchu. Pojęcia audyzm po raz pierwszy użył Tom Humphries (sformułowanie użyte w nieopublikowanej rozprawie doktorskiej z 1975r.  Communicating across cultures (deaf-hearing) and language learning) definiując go jako przekonanie o wyższości danej osoby związane
z posiadaniem przez nią możliwości słyszenia lub zachowanie w sposób właściwy osobie słyszącej.

H-Dirksen L. Bauman (2004, s. 242) mówi o audyzmie metafizycznym czyli takim pojmowaniu świata, w którym człowieczeństwo łączone jest z językiem rozumianym jako mowa dźwiękowa.

Audystą może być zarówno osoba fizycznie słysząca jak i głucha. 

W szerszym znaczeniu audyzm jest praktyką „zajmowania się” osobami głuchymi przez osoby słyszące. Ten strukturalny aspekt audyzmu dobrze ujął Harlana Lane: „zajmowanie się ludźmi głuchymi (…), przygotowywanie na ich temat kategorycznych orzeczeń, opisywanie ich i wyrażanie autorytatywnych opinii, nauczanie o nich, rozporządzanie do jakich szkół powinni uczęszczaą a w niektórych przypadkach decydowanie o tym, gdzie mają mieszkać. Mówiąc krótko, audyzm jest sposobem, za pomocą którego słyszący dominują, dokonują restrukturyzacji i sprawują władze nad społecznością głuchych.” (Harlan Lan,1996, str. 68)

Harlan Lane stworzył listę określeń, za pomocą których opisywnai są Głusi w obrębie audystycznej tzw. „psychologii głuchych” (Harlan Lan,1996, str. 60):

Społeczne

Poznawcze

Behawioralne

Emocjonalne

zależny od podziwiania go, aspołeczny, dziecięcy, klanowy, współzawodnicznący, słaba świadomość, łatwowierny, zależny, niepodporządkowany, nieodpowiedzialny, izolowany,niedorozwinięty moralnie, sztywny w pełnieniu różnych funkcji, nieśmiały, uległy, poddający się łatwo sugestii, nieuspołeczniony

zubożone myślenie pojęciowe, konkretny, wahający się, egocentryczny, słaby wgląd w siebie, bez introspekcji, brak języka, ubogi język, nieprzystosowany do zajęć mechanicznych, naiwny, ograniczone rozumowanie, mało świadomy siebie, przenikliwy, nie myślący jasno, nieświadomy, nieinteligentny,

agresywny, dwupłciowy, świadomy, hedonistyczny, niedojrzały, impulsywny, bez inicjatywy, słabo zainteresowany, opóźniony rozwój ruchowy, osobowość słabo rozwinięta,  zaborczy, sztywny, powłóczący nogami, uparty, podejrzliwy, nieufny

bez lęków, depresyjny, zaburzony emocjonalnie, emocjonalnie niedojrzały, bez empatii, wybuchowy, podatny na frustrację, rozdrażniony, zmienny nastrój, neurotyczny, paranoidalny, pasjonat, reakcje psychotyczne, poważny, zależny od temperamentu, nieczuły

Przejawami audyzmu są:

  • przekonanie, że osoba Głucha jest nieszczęśliwa z powodu braku słuchu i pragnie być wyleczona
  • przekonanie, że osoba Głucha nie może wykonywać określonych zawodów, ponieważ sobie „nie poradzi”
  • odmawianie osobom Głuchym przyjęcia do pracy i argumentowanie tego brakiem komunikacji
  • wykorzystywanie osób Głuchych w miejscu pracy poprzez zlecanie im i tylko im gorszych zajęć np. sprzątania albo nierówne wynagradzanie
  • deprecjonowanie komunikacji migowej poprzez wyśmiewanie, przedrzeźnianie, natarczywe przyglądanie się, wskazywanie palcem
  • zalecanie bezwględnej rehabilitacji słuchu poprzez zastosowanie nowych technologii (np. implant ślimakowy)
  • postawa nadopiekuńcza, wyręcznie osób Głuchych
  • odmawianie osobom Głuchycm dostępu do informacji
  • odmawianie osobom Głuchym uczestnictwa w organach decyzyjnych np. radach, zarządach itp.

W grudniu 2012 r. na mocy Ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowanis się wybrano Radę Polskiego Języka Migowego, w skład której nie weszła żadna Głucha osoba. Ten wybór spotkał się z ogromnym prostestem polskiej społeczności Głuchych. Skrzynki mailowe odpowiednich urzędów zostały zasypane petycją:

PETYCJA
W dniu 29 listopada br. Minister Pracy i Polityki Społecznej powołał Polską Radę Języka Migowego. Jest to organ doradczy, którego zadaniem, według Ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się, będzie m.in. opiniowanie projektów dotyczących osób głuchych oraz upowszechnianie i promowanie wiedzy o języku migowym.

Na ogłoszonej przez Ministra liście nie ma ani jednej osoby uprawnionej, której Polski Język Migowy jest głównym językiem, używanym na co dzień, mimo że takie osoby zostały zgłoszone przez organizacje pozarządowe i spełniały one wszystkie wymagania stawiane przez Ustawę – są specjalistami w dziedzinie języka migowego, pracują jako lektorzy, językoznawcy, prowadzą badania nad Polskim Językiem Migowym. Boli nas to, że nie znalazła się w Radzie ani jedna Głucha osoba, która by reprezentowała nasze środowisko i działała w naszym imieniu. Jesteśmy zdania, że takie osoby powinny zasiąść w Radzie, gdyż nie tylko są członkami naszej społeczności, ale i znają nasz język, którym posługujemy się na co dzień.

Odczuwamy to jako dalszy ciąg dyskryminacji naszej społeczności Głuchych, która ciągnie się już od stuleci, od 1880 roku, gdy odbył się Międzynarodowy KongresNauczycieli dla Niesłyszących, na którym zakazano używania języka migowego w edukacji i na którym nasz głos i prawa zostały zabrane. Niedawno znowu dano nam odczuć, że nie jesteśmy pełnoprawnymi członkami społeczeństwa, odbierając nam możliwość zdawania egzaminu na prawo jazdy. 15 kwietnia 2011 roku Minister Zdrowia wydał rozporządzenie zmieniające warunki dopuszczania do prawa jazdy na takie, które nie są możliwe do spełnienia przez osoby niesłyszące. Po naszej reakcji udało się zmienić te dyskryminujące zapisy. Teraz znowu czujemy się dyskryminowani – w Radzie Języka Migowego, która ma się zajmować rzeczami istotnymi dla nas, nie ma ani jednego z nas!

Stanowczo protestujemy przeciwko takiemu składowi Rady i zdecydowanie domagamy się, żeby na członków Rady powołano osoby Głuche, posługujące się Polskim Językiem Migowym. Chcemy, aby wzięto pod uwagę nasz głos. Nic o nas bez nas!
Z poważaniem,

 

Doświadczenia związane z audyzmem w znacznym stopniu odbijają się na poszczególnych Głuchych osobach i mogą prowadzić do trudności w wykształceniu w sobie pozytywnej tożsamości. Poniższa tabela ilustruje etapy rozwoju głuchej tożsamości wg N. Glickamana. (Tłum. za Leigh Irene W.  A lens on Deaf identiteis Oxford University Press, 2009, str. 26)

 

Etap

Grupa odniesienia

Sposób postrzegania Gluchoty

Sposób postrzegania społeczności Głuchych

Dominujące emocje

Słyszący
 

Słyszący
 

Patologia

Mała wiedza + stereotypy

Rozpacz, depresja

Marginalność

Słyszący i Głusi (przeskakiwanie)

Patologia

Od dobrze do źle

Rozterki, wewnętrzny konflikt

Zanurzenie

Głusi

Kultura

Pozytywny, bezrefleksyjny

Złość, „zakochanie w Głuchocie”

Dwukulturowość

Głusi

Kultura

Pozytywny, osobisty, wewnętrznie zintegrowany

Samoakceptacja, duma z przynależności grupowej

Powyższy model akcentuje zależność słyszącej grupy odniesienia z przeżywaniem trudnych emocji. 

Doświadczanie audyzmu w dłuższej perspektywie uniemożliwia osobie Głuchej:

  • przeżywania dumy z posługiwania się językiem migowym
  • uświadomienie sobie własnej odrębności kulturowej („normalny Głuchy” a nie „gorszy Słyszący”)
  • świadomego kierowania własnym losem, własnymi wyborami edukacyjnymi i życiowymi
  • rozwijania się, nauki
Opracowane przez: Magdalena Dunaj
Polski Związek Głuchych, ZG

Źródła

Publikacje z zakresu