Słownik

Aparat wiedzy / władzy

Pojęcie „władza/wiedza” to koncepcja francuskiego filozofa Michela Foucault. Uznawał on, że mechanizmy przymusu i mechanizmy poznania są z sobą powiązane w sposób fundamentalny i że relację między władzą a wiedzą charakteryzuje zwrotność. Jak pisze Jacek Kochanowski, „wiedza i władza są ze sobą powiązane zwrotnie tak, iż jedna nie jest możliwa bez drugiej: wiedza powstaje w polu politycznym, w polu władzy (i w tym sensie jest władzą), zaś władza oznacza hegemonię znaczeń (i w tym sensie jest wiedzą)”. Wiedza nie powstaje poza wpływem politycznym, systemowym, służąc uzasadnieniu przekazów, treści, norm, którymi posługuje się władza, a władza kształtuje wiedzę tak, by dzięki niej mogła efektywniej kontrolować jednostki, które pozostają tej kontroli nieświadome. Połączenie wiedza/władza jest u Foucault swego rodzaju „urządzeniem dyscyplinującym”, służącym stabilizacji systemu dominacji i jego systemu znaczeń. Wytwarza własną „prawdę”, „moralność” i znaczenia.

Wg Foucault osoby kształtowane są przez wiedzę, która jest kluczowym narzędziem władzy. Wytwarzana poza jednostką wiedza dostarcza jednostce podstawowych interpretacji jej czynów, myśli i uczuć, wpływając na jej ogląd rzeczywistości i obraz samej siebie, co pozwala kontrolować jednostkę „od wewnątrz”. Obiektywna nauka o człowieku jest wg Foucault niemożliwa, jest „aparatem do produkowania prawdy”, wytwarzając to, co jest normą, jednocześnie wyznaczając zakresy tego, co jest „nienormalne”, patologiczne, co jest uznawane za dewiację od normy. W ten sposób wiedza staje się mechanizmem normalizacyjnym, wyrażającym normę i ją sankcjonującym, staje się mechanizmem władzy.

Opracowane przez: Natalia Sarata
Fundacja Przestrzeń Kobiet

Źródła

Publikacje z zakresu