Słownik

Antysemityzm

Antysemityzm to, najprościej mówiąc, irracjonalna postawa niechęci i nienawiści wobec Żydów, bazująca na przesądach i uprzedzeniach.

Samo pojęcie wprowadził Wilhelm Marr (Der Sieg des Judentums über das Germanentum, 1879), jednak historia negatywnego stosunku do Żydów sięga czasów starożytnych.

Choć jest definiowany na bardzo wiele sposobów, dwa przewodnie rozumienia odróżniają się tym, że pierwsze (i bardziej tradycyjne) ma podłoże religijne i wynika z oskarżenia Żydów o zamordowanie Jezusa Chrystusa. W tym nurcie antysemityzm to irracjonalna, psychologicznie patologiczna wersja etnocentrycznego i religiocentrycznego antyjudaizmu, wywodzącego się z konfliktu chrześcijaństwa ze swoimi żydowskimi korzeniami, która w swojej kulminacji, uczyniła możliwy Holokaust (zgodnie z tym myśleniem – karę za zabicie Jezusa).

Drugie, nowsze uzasadnienie wrogości wobec Żydów przyniosły teorie rasowe końca XIX wieku. Wraz z rodzeniem się nacjonalizmów i formowaniem państw narodowych pojawił się antysemityzm nowoczesny. W tym kontekście antysemityzm to ideologia i nurt polityczny opierający się o nienawiść do Żydów, jako rzekomo odrębnej rasy i źródła wszelkich nieszczęść. Teorie rasistowskie (błędnie) wskazując na Żydów jako odrębną rasę, dały uzasadnienie eksterminacji.

Holokaust pochłonął życie 6 milionów europejskich Żydów i po jego tragedii antysemityzm, jako doktryna polityczna, wydawał się niemożliwy do utrzymania i popularyzowania. Funkcjonuje on jednak nadal, przybierając różne postaci:

  • rozpowszechniane stereotypy na temat Żydów i mowa nienawiści,
  • głosy rewizjonistyczne zaprzeczające Holokaustowi lub umniejszające związane z nim fakty,
  • powstawanie organizacji neonazistowskich i neofaszystowskich,
  • poparcie społeczne dla skrajnie prawicowych, nacjonalistycznych partii,
  • antyżydowskie akty wandalizmu i przemocy
  • oraz antysyjonizm (określany także mianem współczesnego antysemityzmu) – negowanie, np. poprzez manifestacje antyizraelskie, prawa do istnienia państwa Izrael.
Opracowane przez: Dominika Cieślikowska na podstawie tekstu Hanny Zielińskiej
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej

Źródła

  • Więcej o antysemityzm w Polsce – historia, przejawy, przyczyny, biblio- i netografia w: Hanna Zielińska, Antysemityzm[w:] Edukacja antydyskryminacyjna. Podręcznik trenerski, pod red. M. Branki, D. Cieślikowskiej, Stowarzyszenie Willa Decjusza, Kraków 2010, str. 143-149.
  • Tu i dalej na podstawie: Alina Cała, Antysemityzm [w:] Encyklopedia socjologii, Oficyna Naukowa, Warszawa 1998, t. 1, s. 42-45. Zob. także: Leon Poliakov, Historia antysemityzmu, TAiWPN Universitas, Kraków 2008.
Publikacje z zakresu